MENU

आत्महत्याको समाजशास्त्र

635x90_1

केशव सिलवाल शनिवार, चैत ५, २०७३ 14452 पटक पढिएको

Share This

635-X-85

धम्काए तिनीहरूले
स्वर्गमा पठाउन
ताराविहीन तथा पिताविहीन, एउटा अँध्यारो पानीमा
(कुहिरोमा भेडाः सिल्भिया प्लाथ)
आत्महत्या गर्नु दुई हप्ताअघि अमेरिकी कवि सिल्भिया प्लाथले लेखेका पंक्ति हुन् यी । ‘कुहिरोमा भेडा’ शीर्षकको यो कवितामा उनले आफ्नो निराशा अभिव्यक्त गरेकी छिन् । कवि टेड ह्युजेजसँग सम्बन्धविच्छेद भएपछि ३० वर्षको उमेरमा उनले आत्महत्या गरेकी थिइन् । कोर्दै गरेको चित्र अधुरै छोडेर नेपालका कवि/कलाकार अर्जुन खालिङले आफैंले संसारबाट बिदा लिए । कुनै रोगव्याधीले च्यापेको थिएन उनलाई । बेलायतमा रहेका नेपाली चर्चित र्‍यापर/गायक यम बुद्धले पनि आफैंले आफ्नो धड्कन बन्द गरे ।

स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनको चुनावमा पराजित भएपछि स्याङ्जा फेदीखोलास्थित सिद्धार्थ बहुमुखी क्याम्पसमा अध्ययनरत २० वर्षीया रीमा क्षेत्रीले आत्महत्या गरिन् । उनी नेपाल विद्यार्थी संघकी नेतृ थिइन् । आफ्नो हारलाई आत्महत्याको कारण भनेकी छैनन् उनले । अरू नै कुनै कारण हुन सक्ने चर्चा चल्यो ।

एउटा तीतो यथार्थ, एसएलसी (अबदेखि एसईसी) परीक्षाको नतिजाबाट निराश छात्रछात्राले हरेक वर्ष दसौंको संख्यामा आत्महत्या गर्छन् । हरेक वर्ष यसको गाइँगुइँ चल्छ । पत्रपत्रिकाले लेखेर चिन्ता व्यक्त गर्छन् । त्यसपछि कसैले सोधखोज गर्दैनन् । पानीको बाफजस्तै त्यत्तिकै सेलाएर जान्छ । भर्खर विद्यालय र कलेज पढ्दै गरेका विद्यार्थीले पनि आत्महत्या गरेका धेरै उदाहरण पाइन्छन् । नेपालको तथ्यांंक हेर्दा पनि आत्महत्या मौन महामारीका रूपमा बढ्दो पाइन्छ । आखिर, किन गर्छन् मानिसले आत्महत्या ?

सामान्य मानिसले मात्र होइन नाम कमाएर समाजमा स्थापित भइसकेका कैयौंले आत्महत्या गरेका छन् । निबन्धकार भैरव अर्यालको आत्महत्या साहित्यिकवृत्तमा जति चर्चित छ त्यति नै मर्मस्पर्शी पनि । चलचित्र क्षेत्रका निर्देशक आलोक नेम्बाङले आत्महत्या गरेर सबैलाई दुःखी बनाए । त्यस्तै नायिका श्रीषा कार्की, जेसिका खड्का र गायिका योगिता मोक्तानले पनि आत्महत्या गरे । महिला अधिकारवादी योगमाया न्यौपानेदेखि सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश भरतराज उप्रेतीले पनि आत्महत्या गरेको इतिहास छ ।
०००

आफूले प्रेम र सम्मान गरेका प्रिय मानिसले आत्महत्या गर्दा हामीलाई आहत तुल्याउँछ । हामी पीडा महसुस गर्छौं । आत्महत्या गरेपछि त्यस्ता व्यक्तिबारे विभिन्न टीकाटिप्पणी हुन्छन् । जस्तो ऊ डिप्रेसनमा थियो/असफलताले घेरिएको थियो । त्यस्तो नगरेको भए हुन्थ्यो । ऊ कयौं दिनदेखि घरबाहिर निस्किएको थिएन आदि इत्यादि । नेपालका वरिष्ठ मनोचिकित्सक मानसिक तनाव वा डिप्रेसनलाई नै आत्महत्याको प्रमुख कारण मान्दछन् । मानसिक तनाव कसरी पैदा हुन्छ र यसको समाधान के हो भन्नेबारे भने खासै खोज अनुसन्धान भएको छैन । न सरकारी संयन्त्र गम्भीर छन् न त बौद्धिक समुदाय नै ।

नेपालमा दैनिक करिब एक दर्जनले आत्महत्या गर्छन् भने बर्सेनि पाँच हजारभन्दा बढी मानिसले आत्महत्या गर्ने गरेको तथ्यांक छ । यो संख्या कुनै महामारीभन्दा कम होइन । विश्व स्वास्थ्य संस्थाको रिपोर्टअनुसार प्रत्येक एक लाख मानिसमा २५ जनाले आत्महत्या गर्ने नेपाल विश्वमै बढी आत्महत्या गर्ने देशको सूचीमा सातौं स्थानमा पर्छ ।

उमेरको हिसाबले विश्लेषण गर्र्दा प्रायः युवावयका १५ देखि ३५ वर्ष उमेरका मानिसले बढी आत्महत्या गरेको देखिन्छ । ती युवाहरू आफ्नो जीवनको सुरुवाती अवधिमा संघर्षरत हुन्छन् र सामाजिक तथा पारिवारिक दबाब झेलिरहेका हुन्छन् । त्यो संख्यालाई केलाउने हो भने महिला र पुरुष बराबर देखिन्छ । कुनै वर्ष त महिलाभन्दा बढी पुरुषको संख्याले उछिनेको हुन्छ । त्यसकारण यो महिलाको समस्यामात्र होइन पुरुष पनि त्यत्तिकै पीडित रहेको मान्नुपर्छ । प्रहरीले दिएको तथ्यांकअनुसार गएको भूकम्पपछि आत्महत्या गर्नेको दर ४१ प्रतिशतले बढेको छ ।

विश्वभरि हेर्ने हो भने बर्सेनि आठ लाख मानिसले आत्महत्या गर्ने गरेको तथ्यांक छ । लिथुवानिया, गुयना, क्रोयसिया, दक्षिण कोरिया, हंगेरी, श्रीलंकालगायत देश संसारमै बढी आत्महत्या हुने देशमा पर्छन् । विकासोन्मुख देशमात्र होइन विकसित देश पनि आत्महत्याको प्रकोपबाट पीडित छन् । यसअन्तर्गत जापान १७औं, फ्रान्स ४७ औं, अमेरिका ५०औं, जर्मनी ७७औं र बेलायत १०५औं स्थानमा पर्छन् । आत्महत्या केवल व्यक्तिगतमात्र हुँदैन । आत्महत्याका विविध रूप हुन्छन् । आत्मघाती बमर आफूसँगै धेरैको मृत्युको कारक बन्छन् । भारतमा बर्सेनि किसानहरूले गर्ने आत्महत्यालाई केवल व्यक्तिगत विषयको रूपमा मान्न सकिँदैन ।

आत्महत्याको इतिहास पनि पुरानो छ । पश्चिमी संसारको प्राचीन रोम र ग्रिसमा उत्पीडनले गर्दा दासहरूले आत्महत्या गर्थे जसलाई स्वाभाविक मानिन्थ्यो । मध्ययुगमा आत्महत्या गर्नेलाई गैरकानुनी मानिन्थ्यो र चिहानभन्दा बाहिर गाडिन्थ्यो । नेपालमा आत्महत्याको ठोस इतिहास पाइँदैन । ललितपुरका मल्ल राजा विश्वजित मल्लले वि.सं. १८१७ मा आत्महत्या गरेको रेकर्ड छ । त्यस्तै वि.सं. १८९६ साउन २० गते भीमसेन थापाले ६४ वर्षको उमेरमा गरेको भनिएको आत्महत्या निकै चर्चित छ ।

आत्महत्या अप्राकृतिक रूपमा आफ्नो जीवनलाई आफैं समाप्त पार्नु हो । बडो मुस्किल र विशेष संयोगले प्राप्त भएको मानिसको शरीरलाई मानिस स्वयंले अन्त्य गर्छन् । यो सजिलो क्रिया भने होइन, यसका लागि मानिसले हजारौंपटक विचार गरेको हुन्छ, हजारौंपटक प्रयास गरेको हुन्छ । के यो क्रिया सिङमन्ड फ्रायडले व्याख्या गरेझैं मानसिक कमजोरीमात्र हो ? वा, यसका अरू नै कारण छन् ।
०००

बढ्दो रूपमा मानव समाजलाई नै हल्लाउने गरी भइरहेकोे आत्महत्याको घटनाले लगातार प्रश्न खडा गरिरहेको छ । यसको कारणको खोजी गर्ने तहसम्म भने कसैको ध्यान पुग्न सकेको छैन । दिनहुँजसो आत्महत्याका समाचार आउँछन्, प्रहरीले मुचुल्का उठाउँछ र केसलाई फाइलमा बन्द गरिदिन्छ । आत्महत्या केवल कुराकानीको विषयमात्र बन्छ । यसलाई गम्भीर समस्याको रूपमा व्याख्या गरिँदैन जबकि यो समाजमा महामारी भइसकेको छ । यसको पीडा तपाईं हामीलाई जुनसुकै बेला पर्न सक्छ । आखिर किन बढिरहेछ आत्महत्या ?

नेपाली समाजको ऐतिहासिक र वर्तमान संरचनाको विस्तृत विवेचना गरेर आत्महत्यालाई गम्भीर महामारीको रूपमा लिनुपर्छ । अन्यथा अझै हजारौं व्यक्तिले आत्महत्यामार्फत आफ्नो जीवन समाप्त गर्ने क्रम जारी रहनेछ ।

फ्रान्सका विद्वान ग्राभियल टार्डेले मानिसले अरूले गरेको सिकेर आत्महत्या गर्छन् भनी व्याख्या गर्छन् । तर, आत्महत्याको बढ्दो ग्राफले मानिसले सिकेरमात्र आत्महत्या गर्छन् भन्ने पुष्टि गर्दैन । टाढाका मानिस अझ अनकन्टारका मानिसले पनि आत्महत्या गरेका छन् । यो समय परिस्थितिअनुसार घटबढ हुनुले पनि मानिसले सिकेर मात्र आत्महत्या गर्छ भन्ने गलत ठहर्छ । समाजशास्त्रीले आत्महत्यालाई मनोवैज्ञानिक कारण ठान्दैनन्, यसलाई सामाजिक क्रियाको उपज नै मान्दछन् ।

मानिसलाई एउटा सीमित व्यक्तिको रूपमा मात्र बुझ्ने औसत बुझाइ गलत छ । एउटा मानिस एउटा व्यक्तिमात्र होइन । समाजशास्त्री सी राइट मिल्सका अनुसार मानिसको जीवन बुझ्न उसको इतिहास र ऊ बाँचेको समाजको संरचना बुझ्नु आवश्यक हुन्छ । समाज सम्बन्धको जालो हो र त्यस जालोमा मानिस जेलिएको हुन्छ । मानिसलाई एक्लो देख्नु एकांगी अध्ययन हो जसले मानिसको समग्र चरित्रलाई ठम्याउन सक्दैन ।
आत्महत्याबारे समाजशास्त्री इमाइल दुर्खाइम (१८५८–१९१७) ले एक सय २० वर्षअगाडि सन् १८९७ मा प्रकाशित गरेको ‘आत्महत्या’ शीर्षकको पुस्तक अहिले पनि आत्महत्याको अध्ययन गर्नको लागि कोसेढुंगा मानिन्छ । उनले विभिन्न स्थानका आत्महत्याको सूक्ष्म विश्लेषण गरेर यसको कारण पहिल्याएका छन् । उनका अनुसार आत्महत्या व्यक्तिगत क्रियाजस्तो देखिए पनि यो एउटा सामाजिक क्रिया हो जसमा समाज जोडिएको हुन्छ । आत्महत्या एउटा व्यक्तिले गरेको हुन्छ तर त्यसको कारणको हाँगा परिवार, समाज, देश र अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रसम्म पुगेको हुन्छ ।

दुर्खाइमकै विश्लेषणमा थपेर अरू समाजशास्त्रीले उमेर, लिंग, सामाजिक भूमिका, वैवाहिक स्थिति, जातीय विभेद, संस्कृति र रोजगारी आदिलाई आत्महत्याको कारण मानेका छन् । त्यस्ता कारणहरू पनि धेरै अर्थमा सही छन् र तिनको विश्लेषणबाट अझ गहिराइमा पुग्न मद्दत पुग्छ । तर, एक शताब्दी अगाडिको दुर्खाइमको निष्कर्ष अहिले पनि त्यतिकै सान्दर्भिक र ताजा छ ।

दुर्खाइमका अनुसार मानिसलाई समाजसँग जोड्ने सम्बन्ध बलियो वा कमजोर हुनुले आत्महत्याको स्थिति निर्माण हुन्छ । दुर्खाइमले आफ्नो पुस्तकमा विषेशतः चार किसिमका आत्महत्याको बारेमा चर्चा गरेका छन् । १. अहङ्कारपूर्ण आत्महत्या, २. परहितवादी आत्महत्या, ३. मर्यादारहित/निराशाजनक आत्महत्या र ४. नियतिवादी आत्महत्या ।

बृहद् सामाजिक एकाइमा समाहित हुन नसकेपछि मानिसले अहंकारपूर्ण आत्महत्याको बाटो समात्छ । समाजमा घुलमिल हुन नसकेपछि उसले आफ्नो जीवनलाई अर्थहीन मान्दछ । बलियो सामूहिक भावना, आपसी सुरक्षा र सामाजिक बहावमा समाहित गराउने गुण भएको समाजमा आत्महत्या हुँदैन । व्यक्तिको निजी इच्छा र चाहना बढी हुने, तर समाजले त्यसको पूर्ति हुने कुनै प्रत्याभूति दिन नसक्ने अवस्थामा अहंकारपूर्ण आत्महत्याको संख्या बढ्छ । मानिसको अहंकारले उसलाई उदास र मोहभंगको स्थितिमा पुर्‍याउँछ । नैतिकरूपमा ऊ समाजमा समाहित भएको हुँदैन । पुँजीवादको चरम विकास हुनु र भूमण्डलीकरणले सम्पूर्ण विश्वको सूचना प्रवाह गर्नु, तर समाजले त्यसको पूर्ति गर्न नसकेको अवस्थामा हालको समयमा यस्तो आत्महत्या हुने गर्छ । वर्तमान विश्वमा यस्तो किसिमको आत्महत्या बढिरहेको छ ।

समाजमा हुने समायोजन बलियो भएमा मानिस परहितवादी आत्महत्या गर्न पुग्छ । मानिस यसकारण आत्महत्या गर्न बाध्य हुन्छ कि उसलाई समुदायले नै जोड गरेको हुन्छ । समुदायको हितको निम्ति सामूहिक आत्महत्या गर्नु यस प्रकारको आत्महत्याको उदाहरण हो । त्यस्तै, कहिलेकाँही सुनिने सामूहिक आत्मदाह पनि यसको उदाहरण हो । यसमा बाध्यतामात्र हुँदैन, इमानदारी पनि हुन्छ । अहंकारपूर्ण आत्महत्या दुःख, निराशा र उपचार गर्न नसकिने चिन्ता हो भने परहितवादी आत्महत्या आशापूर्ण भविष्यको सुन्दर उद्देश्यका लागि गरिन्छ । यस्तो आत्महत्या एक किसिमको आन्दोलन पनि हो । नेपालमा यसको प्रयोग कमै भएको देखिन्छ ।

समाजको नियन्त्रक शक्ति छिन्नभिन्न भएको अवस्थामा व्यक्ति असन्तुष्ट हुन्छ । व्यक्तिको धैर्यता कमजोर हुन्छ र आत्मसन्तुष्टि नभएपछि व्यक्ति पासविक बनेर हिँड्छ । आर्थिक उन्नतिको अवसर जुन सकारात्मक हुन्छ र आर्थिक अवनति जुन नकारात्मक हुन्छ, दुवै अवस्थामा समाजमा विशृंखलता पैदा हुन सक्छ । नयाँ परिस्थितिअनुसार नयाँ मान्यता बनिसकेका हुँदैनन् । समूहले व्यक्तिको नियन्त्रण गर्न भ्याइसकेको हुँदैन । जराविहीन र मान्यताविहीन अवस्था हुन्छ । जस्तो आर्थिक अवनतिमा उद्योग बन्द भएर कामदारले काम गुमाउँछ । त्यहाँ उद्योग र कामदारबीच नियन्त्रण हुँदैन । त्यस्तै परिवार, धर्म र राज्यबाट अलग हुँदा यस्तो खालको आत्महत्याको अवस्था सिर्जना हुन्छ । अर्कोतर्फ आर्थिक उन्नतिले मानिसलाई पुरानो संरचना छोड्न र नयाँ परिस्थिति अँगाल्न लगाउँछ । नयाँ ठाउँमा घुलमिल हुन समय लाग्छ । यसरी पनि व्यक्ति नियन्त्रण बाहिर पुग्छ र आत्महत्या गर्न विवश हुन्छ । यसलाई मर्यादारहित/निराशाजनक आत्महत्या भन्न सकिन्छ ।

समाजको नियन्त्रण चाहिनेभन्दा बढी भएमा नियतिवादी आत्महत्या हुन्छ । नियन्त्रणले व्यक्तिको भविष्य निर्दयतापूर्वक रोकियो र धैर्यलाई हिंस्रक तरिकाले घाँटी अँठ्याइयो भने व्यक्ति नियतिवादी आत्महत्या गर्न पुग्छ । पहिले–पहिले दासले गर्ने आत्महत्यालाई अधिक नियन्त्रणको कारण मान्न सकिन्छ । व्यक्तिका हरेक क्रियाकलापमा नियन्त्रण गर्दा व्यक्तिले कुनै आशा नदेखेर यस्तो आत्महत्या गर्छन् । कहिलेकाहीँ आमाबाबुको अधिक नियन्त्रणले छोराछोरीले यस्तो आत्महत्या गरेको उदाहरण पाइन्छ ।
०००
नेपालमा हुने आत्महत्याको घटनालाई यी चार प्रकारका घटनामा जोड्न सकिन्छ । नेपालका केही आत्महत्याको उदाहरण हेरौं ।

· २०७३ साउनमा बैतडीका २८ वर्षीय कमल बोहराले सामान्य भनाभन हुँदा श्रीमतीको हत्या गरी आफूले आत्महत्या गरे । उनी भारतबाट २५ दिनअघि मात्र घर फर्किएका थिए । उनका दुई छोरा र एक छोरी आमाबाबु गुमाएर टुहुरा भएका छन् ।
· २०७३ असोजमा गोरखाकी ३५ वर्षीय सन्तकुमारी गुरुङले आफ्नै घरमा आत्महत्या गरिन् भने सोही दिन खोटाङ, छित्तपोखरीका २६ वर्षीय गोविन्द कार्कीले झापा दमकमा आत्महत्या गरे ।

· २०७३ माघमा आफ्नो अन्तरजातीय विवाहले मान्यता नपाउने देखेर झापा, कन्काई नगरपालिकाका २५ वर्षीय ईश्वर भट्टराई र २३ वर्षीया अस्मिता तालामीले संयुक्त रूपमा आत्महत्या गरे । त्यस्तै २०७३ जेठमा डोटी, बन्लेक गाविसका ३२ वर्षीय कृष्ण कामी र डँडेलधुरा कैलपालमाडौंकी २९ वर्षीया लक्ष्मीदेवी भेल्लरले पनि एकैचोटी आत्महत्या गरे ।

· २०७३ फागुनमा प्रणय दिवसको दिन प्रेमिकाले प्रस्ताव स्वीकार नगरेको भन्दै चितवनका २० वर्षीय विकल चौधरीले आत्महत्या गरे ।

· २०७३ मंसिरमा मोरङ बेलबारीका ३५ वर्षीय ताराजुन राईले एक छोरा र एक छोरीसहित आत्महत्या गरे । उनकी श्रीमती केही समयअगाडि अर्कै युवकसँग भागेकी थिइन् । त्यस्तै, २०७० भदौमा चितवनकी गीता परियारले छोराछोरीसहित आत्महत्या गरिन् । उनका श्रीमान् धनबहादुर परियारले पनि २०६९ कात्तिकमा दसैंको नवमीको दिनमा मासु किनेर खुवाउन नसकेको भन्दै आत्महत्या गरेका थिए । २०७० जेठमा कञ्चनपुर भीमदत्त नगरपालिकाका राजेश टमता (४८ वर्ष) र छोरा अजु (१९ वर्ष) ले पक्षघातको उपचार गराउन नसकेको भनेर आत्महत्या गरे ।

· २०७१ असारमा विश्वकप फुटबलको सेमिफाइनलमा ब्राजिलले जर्मनीसँग लज्जाजनक हार व्यहोरेपछि सुनसरीको भरउलकी १५ वर्षे किशोरी प्रज्ञा थापाले आत्महत्या गरिन् । सेमिफाइनल म्याच हेरेकी उनले मेरो टोली हार्‍यो भन्दै दुःखमनाउ गरेको पारिवारिक स्रोतले जानकारी दिएको थियो ।

· २०७२ फागुनमा अस्ट्रेलियामा काम गरिरहेका राजु भण्डारीले आत्महत्या गरे । उनको साथीले कोठामा झुन्डिएको अवस्था देखेपछि पुलिसलाई खबर गरे । वैदेशिक रोजगारमा गएकाहरूले आत्महत्या गरेको घटना बढ्दै गएको छ । गएको पाँच वर्षमा कतारमा आत्महत्या गर्ने नेपालीको संख्या ५० भन्दा बढी रहेको छ ।

गत सालको एसएलसी परीक्षाको नतिजा प्रकाशन भएपछि मोरङकी १७ वर्षीया छात्रा लक्ष्मी खड्काले आत्महत्या गरिन् । उनी विज्ञान विषयमा अनुत्तीर्ण भएकी थिइन् । बर्सेनि यसरी एक दर्जन विद्यार्थीको ज्यान जाने गरेको छ । अहिलेको ग्रेडिङ पद्धतिले के कस्तो हुने हो हेर्न बाँकी छ ।

नेपालको आत्महत्याका प्रकृतिको गहन अध्ययन गरेर यसको समाधानमा उचित ध्यान दिनु अत्यन्त आवश्यक भइसकेको छ । सरसर्ती हेर्दा जातीय विभेद, लैंगिक विभेद, बेरोजगारी, गरिबी र बन्देजपूर्ण सामाजिक संस्कृतिले मानिसलाई आत्महत्यातर्फ धकेलिरहेको छ । दुर्खाइमको चार प्रकारका आत्महत्यालाई नेपालको सन्दर्भमा जोडेर हेर्दा यस महामारीको स्थायी समाधान निकाल्न सकिन्छ । नेपाली समाजको ऐतिहासिक र वर्तमान संरचनाको विस्तृत विवेचना गरेर आत्महत्यालाई गम्भीर महामारीको रूपमा लिनुपर्छ । अन्यथा अझै हजारौं व्यक्तिले आत्महत्यामार्फत आफ्नो जीवन समाप्त गर्ने क्रम जारी रहनेछ ।

हाम्रो नेपाली समाज खुल्ला होइन, बन्देजयुक्त समाज हो । धर्म, संस्कृति र राज्यसत्ताले नेपाली समाजलाई बन्दसमाज बनाएका छन् । विभिन्न संस्कार र परम्पराले समाजलाई संकुचित बनाएका छन् । जस्तो एउटा दलितले पानीको धारा छोयो भने पनि त्यसलाई समाज निकाला गरिन्छ । नेपालमा अन्तरजातीय विवाहलाई स्वीकार गरिँदैन र कसैले त्यस्तो विवाह गरेमा सामाजिक नियन्त्रणद्वारा बहिष्कार गरिन्छ । यस्तो कडा नियमन भएको अवस्थामा अन्तरजातीय विवाह गर्ने दुवैजनाले सँगै आत्महत्या गरेको उदाहरण प्रशस्त छन् । यस्ता आत्महत्यालाई चौथो किसिममा राख्न सकिन्छ ।

बाबुआमाले आफ्ना सन्तानलाई कसरी सामाजिकीकरण गर्नुपर्छ भन्ने बुझिसकेका छैनन् । अहिले पनि सन्तानको रुचिले उसको भविष्य निर्धारण गर्दैन । भविष्यामा आफ्ना छोराछोरीलाई के बनाउने भन्ने आमाबाबुले तय गर्छन् । यस्तो अवस्थामा छोराछोरीले आफ्नो कुरा खुलेर राख्न सक्दैनन् । तब कक्षा १० को नतिजापछि विद्यार्थी आत्महत्या गर्न विवश हुन्छन् । यसको जिम्मेवारी घरपरिवारमात्र होइन सरकार र समाज दुवैले लिनुपर्छ । कक्षा १० को नतिजा प्रकाशनपछि हुने आत्महत्यालाई दुर्खाइमको आत्महत्याको किसिमसँग जोड्दा चौथो किसिमकै आत्महत्या हो जसमा समाजको नियन्त्रण शक्ति बलियो हुन्छ । एक क्षेत्रमा फेल हुँदैमा अन्य सम्भावना बाँकी हुन्छन् भन्ने कुरा समाजले सिकाउन सकेको छैन ।

नेपाली समाज गणतन्त्र र पुँजीवादी विकासको संक्रमणकालीन अवस्थाबाट अगाडि बढ्ने प्रयासमा छ । राजनीतिक स्थिरता कायम भइसकेको छैन । भूमण्डलीकरण र पुँजीवादले व्यक्तिको आकांक्षा बढाएको छ तर समाजको विकास धिमा हुनाले व्यक्तिमा निराशा छाउँछ । यस्तो अवस्थामा मानिसले पहिलो किसिमको आत्महत्या गर्छन् । नयाँ काम खोज्नु, तर पाउन नसक्नु तथा विदेश गएर काम गर्दा पनि उपलब्धि हासिल नभएपछि यस्तो किसिमको आत्महत्या भएको देखिन्छ ।

आत्महत्या महामारीका रूपमा फैलिरहँदा पनि यसको कारणबारे चर्चा हुन नसक्नु दुःखद् हो । यसलाई व्यक्तिगत कारण हो भनेर पन्छाउनु बेवास्ता गर्नु हो । मूलतः यो सामाजिक कारण नै हो । समाजमा खोट भएपछि आत्महत्याको दर बढ्ने नै भयो । समाजलाई सही दिशामा हिँडाउन नसक्दा यो महामारी अझ फैलिने निश्चित छ ।

720x90_1
 
720x90
730-x-90-annapurnapost

प्रतिकृया दिनुहोस

635x90_2