अमेरिका : अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पाँच दिन इरानमा कुनै आक्रमण नगर्ने घोषणा गरेका छन् । राष्ट्रपति ट्रम्पको यो घोषणासँग उनले चाहँदैमा इरान युद्धबाट बाहिर निस्किन सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने बहस समेत अगाडि बढेको छ ।
इरानसँगको युद्धमा ट्रम्पले चाहे पनि सजिलै æTACOÆ -Trump Always Chickens Out_ गर्न नसक्ने बहस समेत सुरु भएको छ । यसको कारण के हो ? विज्ञहरुले ट्रम्पले युद्धलाई आफ्नो चाहना अनुसार अवैध शुल्क जस्तो कहिले सुरु गर्ने र कहिले बन्द गर्न नसक्ने टिप्पणी गरेका छन् । यसलाई बजारलाई स्थिर बनाउन सजिलै प्रयोग गर्न नसकिने पनि टिप्पणी हुन थालेको छ ।
त्यसैले, ट्रम्पले इरानका ऊर्जा संरचनामाथि गर्ने भनिएको आक्रमण स्थगित गरेपछि मुख्य प्रश्न यो होइन कि उनले फेरि æTACOÆ गरे कि गरेनन् । मुख्य प्रश्न यो हो—उनी चाहेर पनि इरानसँगको युद्धबाट बाहिर निस्कन सक्छन् कि सक्दैनन् ?
केही दिनको अस्थिर र विरोधाभासी अभिव्यक्तिपछि, ट्रम्पले सोमबार सम्भावित तनाव कम गर्ने संकेत दिए । उनले इरानसँग १५ बुँदामा सहमति भएको र वार्ता सकारात्मक भएको दाबी गरे । तर तेहरानले भने कुनै वार्ता नै नभएको बतायो । सबैभन्दा सकारात्मक दृष्टिकोणले हेर्दा, दुवै पक्ष (अमेरिका र इरान) यस्तो बिन्दुमा पुगेका हुन सक्छन् जहाँ युद्ध बढाउँदा लागत अत्यन्त विनाशकारी हुनेछ । यस्तो अवस्थामा कहिलेकाहीँ युद्ध अन्त्यको बाटो खुल्न सक्छ ।
ट्रम्पले इरानलाई धम्की दिएका थिए–यदि उसले स्ट्रिट अफ होर्मुज खोल्न मानेन भने ऊर्जा संरचनामा बमबारी गरिनेछ । इरानले जवाफमा अमेरिकाका सहयोगी खाडी देशहरूको पूर्वाधार ध्वस्त पार्ने चेतावनी दिएको थियो । यस्तो द्वन्द्वले विश्वव्यापी मन्दी निम्त्याउन सक्थ्यो र इरानी नागरिकहरूको अवस्था झन् खराब पार्न सक्थ्यो । तर यति हुँदाहुँदै पनि तत्काल समाधान आउनेमा धेरै शंका छन् ।
ट्रम्पको अस्थिर र विरोधाभासी बयानहरू, स्पष्ट रणनीतिक योजना अभाव र युद्धको कारणबारे अस्पष्टता-यी सबैले अमेरिकी भनाइलाई अविश्वसनीय बनाएका छन् ।
उनको विगतको व्यवहार हेर्दा, आफैंले दिएको समय सीमामा पनि आक्रमण गर्न पछि नपर्ने भएकाले उनले पाँच दिनको स्थगन तोड्न सक्छन् भन्ने आशंका पनि छ । केही आलोचकहरू भन्छन्–यो निर्णय बजार स्थिर पार्न गरिएको हुन सक्छ । किनकि तेलको मूल्य बढिरहेको थियो र शेयर बजार घटिरहेको थियो । तर सोमबार भने बजार सुधारियो–Dow, S&P ५००, र Nasdaq १ प्रतिशत भन्दा बढी बढे, र तेलको मूल्य ११ प्रतिशत घट्यो ।
किन ट्रम्पले तनाव घटाउनु पर्ने हुन सक्छ ?
अर्को कारण—सैन्य तयारी अझै पूर्ण भएको छैन ।
जस्तै, इरानको तेल उद्योगको मुख्य केन्द्र खार्ग टापुमा आक्रमण गर्न आवश्यक अमेरिकी फौज अझै पूर्ण रूपमा तैनाथ भइसकेको छैन। साथै, ट्रम्पले प्रायः अतिशयोक्ति गर्ने भएकाले उनले भनेको कूटनीतिक प्रगति वास्तविकभन्दा बढाइचढाइ हुन सक्छ । उनको व्यवहार-एक दिन युद्ध अन्त्यको कुरा गर्ने, अर्को दिन आक्रमणको-स्थिर नेतृत्वभन्दा बढी व्यक्तिगत शैली झल्काउँछ ।
इरान किन झुक्न सक्छ भन्ने निश्चित छैन
युद्धको चौथो हप्तामा, इरानले आफ्नो शक्ति देखाइसकेको छ-विशेष गरी स्ट्रिट अफ होर्मुज बन्द गरेर विश्व अर्थतन्त्रलाई असर पार्दै । यस्तो अवस्थामा, इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम र लामो दूरीका क्षेप्यास्त्रहरू त्याग्ने सम्भावना कम देखिन्छ । त्यसैगरी, इरानभित्रको नेतृत्व संरचना कमजोर वा विभाजित भएको हुन सक्छ, जसले वार्ता झन् कठिन बनाउँछ ।
ट्रम्पका विकल्प किन छन् कठिन ?
ट्रम्पसँग धेरै विकल्पहरू छन्–तर प्रायः सबै खराब छन् :
आक्रमण बढाउने–सफलता निश्चित छैन
स्थल सेना पठाउने–दीर्घकालीन युद्ध (जस्तै इराक युद्ध) को जोखिम
वार्ता गर्ने–स्पष्ट परिणाम अनिश्चित
æTACOÆ गर्ने–सहयोगी देशहरू जोखिममा पर्न सक्छन्
यदि उनले बिना स्पष्ट उपलब्धि युद्ध अन्त्य गरे भने, इरान भविष्यमा आणविक हतियार बनाउन अझ प्रेरित हुन सक्छ । अन्ततः राष्ट्रपतिहरूले कहिलेकाहीँ कुनै पनि राम्रो विकल्प नभएको संकट सामना गर्छन् । तर इरानको सन्दर्भमा ट्रम्पले सिर्जना गरेको परिस्थिति अत्यन्त जटिल र कठिन देखिन्छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
