लद्दाखमा भारतीय सेनाको ‘चीता’ हेलिकप्टर दुर्घटनाग्रस्त, तस्बिर बन्यो ‘भाइरल’

भारत : लद्दाखको ताङत्से (लेहको दक्षिण–पूर्व) नजिक भारतीय सेनाको ‘चीता’ हेलिकप्टर दुर्घटनाग्रस्त भएको छ । यस ठूलो दुर्घटनामा तीन डिभिजनका जनरल अफिसर कमाण्डिङ (जीओसी) मेजर जनरलसहित तीन अधिकारी बालबाल बचेका छन् । यो डिभिजनलाई ‘त्रिशूल डिभिजन’ नामले पनि चिनिन्छ । दुर्घटना बुधबार भएको भए पनि यसको जानकारी शनिबार सार्वजनिक भएको हो । सौभाग्यबस् हेलिकप्टरमा सवार तीनै अधिकारीलाई सामान्य चोट मात्र लागेको छ ।

दुर्घटनाको अनुसन्धान गर्न ‘कोर्ट अफ इन्क्वायरी’ गठन
सेनाका एक अधिकारीले बताएअनुसार सिंगल–इन्जिन भएको यो ‘चीता’ हेलिकप्टर एक लेफ्टिनेन्ट कर्नेल र एक मेजर दर्जाका अधिकारीले उडाइरहेका थिए ।

तेस्रो इन्फ्यान्ट्री डिभिजनका जनरल अफिसर कमाण्डिङ मेजर जनरल सचिन मेहता यात्रुका रूपमा सवार थिए । दुर्घटनाको वास्तविक कारण पत्ता लगाउन सेनाले ‘कोर्ट अफ इन्क्वायरी’ गठन गर्ने आदेश दिएको छ । दुर्घटनापछि मेजर जनरल मेहता र अन्य दुई अधिकारीले क्षतिग्रस्त हेलिकप्टर नजिकै चट्टानमा बसेर खिचेको एउटा सेल्फी सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएको छ ।

पुराना भइसकेका छन् चीता र चेतक हेलिकप्टर
यो दुर्घटनाले भारतीय सेनामा प्रयोग भइरहेका पुराना ‘चीता’ र ‘चेतक’ हेलिकप्टर बेडासँग सम्बन्धित जोखिमलाई फेरि उजागर गरेको छ । सेनाले अब यी हेलिकप्टरलाई चरणबद्ध रूपमा सेवाबाट हटाउने योजना बनाएको छ । आगामी दशकमा सेनाको एभिएसन कोर आधुनिकीकरण अभियानअन्तर्गत तिनको स्थान हिन्दुस्तान एरोनोटिक्स लिमिटेडका आधुनिक ‘लाइट युटिलिटी हेलिकप्टर’  ले लिनेछन् ।

सन् १९७१ देखि हिमालयमा सेनाको आधार बनेको ‘चीता’
उच्च उचाइमा उडान भर्ने कीर्तिमान बनाएपछि सन् १९७१ मा ‘चीता’ हेलिकप्टरलाई सेनामा समावेश गरिएको थियो । त्यसयता यो हिमाली क्षेत्रमा सैन्य अभियानको मुख्य आधार बनेको छ । यो हेलिकप्टरलाई फ्लाइङ जिप, हुलाक सेवा, आर्टिलरी स्पटर, टोही अभियान तथा उच्च हिमाली क्षेत्रमा एयर एम्बुलेन्सका रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको छ ।

सियाचिन ग्लेशियर जस्ता १८ हजार फिटभन्दा माथिका क्षेत्रमा उडान भर्नु ‘चीता’ हेलिकप्टरको डिजाइन सीमा बाहिर पर्छ । यति उचाइमा हावाको चाप कम हुने भएकाले रोटरको लिफ्ट र इन्जिनको शक्ति घट्छ । त्यसका बाबजुद पनि बाना टप, अशोक र सोनम जस्ता १९,६०० देखि २१,००० फिट उचाइमा रहेका दुर्गम चौकीका लागि यो हेलिकप्टर अझै जीवनरेखा बनेको छ ।

अत्यधिक उचाइ र कठिन परिस्थितिमा काम गर्न सक्ने हेलिकप्टर विकास गर्न  HAL को LUH कार्यक्रमलाई सन् २००९ मा स्वीकृति दिइएको थियो । यसमा शक्ति–१यू टर्बोशाफ्ट इन्जिन जडान गरिएको छ । यो हेलिकप्टर २१,३०० फिटसम्म उड्न सक्छ र साल्टोरो रिजस्थित विश्वकै अग्लो हेलिप्याडमा अवतरण गर्न सक्षम छ ।

गति र क्षमता

यस हेलिकप्टरको अधिकतम गति २३५ किलोमिटर प्रतिघण्टा छ । ३ टन वर्गको यो हेलिकप्टरले २ जना चालक दलसहित ६ सैनिक बोक्न सक्छ । यसमा डिजिटल ग्लास ककपिट जडान गरिएको छ, जुन नाइट–भिजन उपकरणसँग अनुकूल छ । मेडिकल उद्धार, सैनिक ढुवानी, टोही अभियानदेखि भीआइपी आवागमनसम्मका सबै भूमिकाका लागि यसलाई तयार पारिएको छ ।