इरानको भूमिगत आणविक स्थल ध्वस्त पार्न सक्ने अमेरिकाको शक्तिशाली बम

काठमाडौं : इरानको भूमिगत आणविक स्थलहरू ध्वस्त पार्न सक्ने क्षमता भएको बम अमेरिकासँग छ। यो बम  जीबीयू–५७ ए–बी म्यासिभ अर्डनेन्स पेनिट्रेटर हो। 

यदि आणविक हतियारहरू छोडियो भने यसलाई संसारको सबैभन्दा ठुलो ‘बंकर बस्टर’ बम भनिन्छ। यो बम अमेरिकासँग मात्र छ।

करिब १३,६०० किलोग्राम तौल भएको र उच्च शुद्धता भएको यो हतियार सम्भवतः इरानको भूमिगत आणविक सुविधा फोर्डोमा पुग्न सक्छ। फोर्डो आणविक सुविधा पहाडभित्र अवस्थित छ।

अहिलेसम्म अमेरिकाले इजरायललाई म्यासिभ अर्डनेन्स पेनिट्रेटर (एमओपी) हस्तान्तरण गरेको छैन।

अमेरिकी सरकारका अनुसार जीबीयू–५७ ए–बी एक घातक प्रवेश हतियार हो। यसले गहिरो रूपमा गाडिएका र सुदृढ बंकरका साथै सुरुङमा प्रहार गर्न सक्षम छ।

६ मिटर लामो यो हतियार विस्फोट हुनुभन्दा पहिले सतहबाट करिब ६१ मिटर तलसम्म प्रवेश गर्न सक्षम रहेको विश्वास गरिन्छ। यसले द्रुत गतिमा धेरै बम खसाल्न सक्छ। यसले गर्दा प्रत्येक विस्फोटसँगै बम गहिरोसम्म खस्न सक्छ।

यो बोइङ कम्पनीले बनाएको हो र एमओपीको कहिल्यै युद्धमा प्रयोग गरिएको छैन। यो हतियार अमेरिकाको न्यू मेक्सिको प्रान्तको ह्वाइट स्यान्ड्स मिसाइल रेन्जमा परीक्षण गरिएको छ।

यो म्यासिभ अर्डनेन्स एयर ब्लास्ट एमओएबी भन्दा धेरै शक्तिशाली हतियार हो। एमओएबी ९ हजार ८०० किलोग्राम तौल भएको हतियार हो। यसलाई ‘मदर अफ अल बम्स’ भनेर चिनिन्छ।

यो २०१७ मा अफगानिस्तानको युद्धको समयमा प्रयोग गरिएको थियो।

बेलायतको ब्राडफोर्ड विश्वविद्यालयको शान्ति अध्ययन विभागका अवकाशप्राप्त प्राध्यापक पल रोजर्सले अमेरिकी वायुसेनाले एमओएबी जस्तै आकारको हतियार विकास गर्न धेरै प्रयास गरेको बताए। यसमा विस्फोटक चार्ज कडा धातुको केसमा राखिएको उनले बताए।  

हाल केवल अमेरिकी बी–२ स्पिरिट (जसलाई स्टेल्थ बम्बर पनि भनिन्छ) एमओपी बोक्न कन्फिगर गरिएको छ। बी–२ भनेर चिनिने यो विमान नर्थ्रोप ग्रुमन कम्पनीले निर्माण गरेको हो।

यो अमेरिकी वायुसेनाको सबैभन्दा उन्नत लडाकु विमानमध्ये एक हो। निर्माताका अनुसार बी–२ विमानले १८ हजार किलोग्रामसम्मको पेलोड बोक्न सक्छ।

अमेरिकी वायुसेनाले दुई जीबीयू–५७ ए–बी  बंकर बस्टर बोकेको बी–२ विमानको सफलतापूर्वक परीक्षण गरेको बताएको छ। यी दुई बमको कुल तौल करिब २७,२०० किलोग्राम छ।

नर्थ्रोप ग्रुमनका अनुसार यो लामो दूरीको भारी बमवर्षक विमानको दायरा इन्धन भर्ना नगरी करिब ११,००० किलोमिटर छ। उडानको समयमा एक पटक इन्धन भर्दा यो १८,५०० किलोमिटरसम्म जान सक्छ। यसले विमानलाई केही घण्टामै संसारको कुनै पनि ठाउँमा पुग्न अनुमति दिन्छ।

प्रोफेसर रोजर्सले एमओपी कहिल्यै इरान जस्ता आधुनिक वायु रक्षा प्रणाली भएको शत्रुविरुद्ध प्रयोग गरियो भने बी–२ बमवर्षकसँगै अन्य विमान  पनि तैनाथ गर्न सकिने बताए।  

उदाहरणका लागि शत्रुको प्रतिरक्षालाई नष्ट गर्न एफ–२२ स्टिल्थ स्ट्राइक विमान प्रयोग गर्न सकिन्छ। त्यसपछि ड्रोनहरू क्षतिको मूल्याङ्कन गर्न र थप आक्रमण आवश्यक छ कि छैन भनेर निर्धारण गर्न प्रयोग गर्न सकिन्छ।

अमेरिकासँग एमओपी बमको सीमित भण्डार रहेको उनको अनुमान छ। उससँग सम्भवतः १० वा २० वटा यस्तो बम रहेको उनले बताए।  

 के इरानविरुद्ध एमओपीको बम प्रयोग हुनेछ ?

फोर्डो नातान्ज पछि इरानको दोस्रो ठुलो आणविक संवर्धन स्थल हो। यो तेहरानबाट करिब ९५ किलोमिटर दक्षिणपश्चिममा कोम शहर नजिकै पहाडको छेउमा अवस्थित छ।

यसको निर्माण २००६ तिर सुरु भएको मानिन्छ र  २००९ मा सञ्चालनमा आएको थियो। यसै वर्ष मात्र इरानले सार्वजनिक रूपमा यो आणविक केन्द्रको अस्तित्व स्वीकार गरेको थियो।

अनुमानित ८० मिटर चट्टान र माटो मुनि अवस्थित हुनुका साथै फोर्डो इरानी र रुसी सतहबाट हावामा प्रहार गर्ने क्षेप्यास्त्रबाट सुरक्षित रहेको बताइएको छ।

मार्च २०२३ मा अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए)ले यहाँ ८३.७ प्रतिशत शुद्धता भएका युरेनियम कण फेला पारेको थियो। युरेनियमको यो शुद्धता हतियार उत्पादनको स्तरको नजिक मानिन्छ।

इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले इरानमाथि आक्रमण गर्नुको कारण उसको क्षेप्यास्त्र र आणविक कार्यक्रमलाई नष्ट गर्नु रहेको बताए।   उनले यसलाई इजरायलको लागि अस्तित्वगत खतरा भनेर वर्णन गरेका छन्।

संयुक्त राज्य अमेरिकाका लागि इजरायलका राजदूत येचिएल लेटरले शुक्रबार फक्स न्यूजलाई भने,‘यो सम्पूर्ण अपरेशन फोर्डोको विनाशसँगै पूरा हुनुपर्छ।’ तर प्रोफेसर रोजर्सले इजरायलसँग आफैंले एमओपी तैनाथ गर्ने क्षमता नभएको र प्रत्यक्ष अमेरिकी संलग्नता बिना प्रयोग गर्न अनुमति नदिइने बताए।

अमेरिकाले यो बम प्रयोग गर्छ कि गर्दैन भन्ने कुरा यो युद्धमा संलग्न हुन चाहन्छ कि चाहँदैन भन्ने कुरामा निर्भर गर्ने छ।  

प्रोफेसर रोजर्स भन्छन्, ‘यो वास्तवमै ट्रम्प इजरायलीलाई मद्दत गर्न पूर्ण रूपमा तयार छन् कि छैनन् भन्ने कुरामा निर्भर गर्दछ।’

क्यानडामा भएको जी–७ बैठकको क्रममा ट्रम्पलाई वासिङ्टनले सैन्य रूपमा संलग्न हुन के गर्नुपर्छ भनेर सोधिएको थियो। उनले भने,‘म त्यसबारे कुरा गर्न चाहन्न।’

एबीसी न्यूजसँगको हालैको अन्तर्वार्तामा राजदूत लेटरलाई फोर्डोमा भएको आक्रमणमा अमेरिकी संलग्नताको सम्भावनाबारे सोधिएको थियो। उनले इजरायलले अमेरिकासँग रक्षात्मक सहयोग मात्र मागेको बताए। ‘हामीसँग धेरै आपतकालीन विकल्पहरू छन्। जसले हामीलाई फोर्डोसँग व्यवहार गर्न सक्षम बनाउनेछ,’ उनी भन्छन्।

इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम पूर्णतया शान्तिपूर्ण रहेको र कहिल्यै पनि आणविक हतियार विकास गर्ने प्रयास नगरेको बताएको छ। तर गत हप्ता अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए)को ३५ राष्ट्रको बोर्ड अफ गभर्नर्सले इरानले २० वर्षमा पहिलो पटक आणविक हतियारको विकास रोक्नका लागि आफ्नो दायित्व उल्लङ्घन गरेको औपचारिक रूपमा घोषणा गरेको थियो।  

खेल परिवर्तन  

इरानको आणविक कार्यक्रमसँग सम्बन्धित स्थानमा   इजरायली हवाई आक्रमणको बाबजुद पनि प्रोफेसर रोजर्सले भने,‘इजरायलले भूमिगत आणविक केन्द्रलाई कुनै पनि तरिकाले क्षति पुर्‍याउन सक्षम हुनु करिब असम्भव छ। उसलाई एमओपी जस्तै हतियार चाहिन्छ। तर उसले अमेरिकी सहयोग बिना एक्लै गर्न सक्दैनन्।’  

अमेरिकास्थित हतियार नियन्त्रण संघकी अप्रसार नीति निर्देशक केल्सी डेभेनपोर्ट भन्छिन्, ‘जबसम्म फोर्डो सञ्चालनमा रहन्छ इरानले निकट भविष्यमा आणविक हतियारको जोखिम निम्त्याउन जारी राख्छ। इरानसँग आणविक हतियारको स्तरमा संवर्धन बढाउने वा युरेनियमलाई अघोषित स्थानमा पठाउने विकल्प छ।’

प्रोफेसर रोजर्सले पनि यदि एमओपी प्रयोग गरिए पनि इरानी आणविक केन्द्रको अज्ञात गहिराइ र तिनीको सुरक्षाका कारण सफलताको कुनै ग्यारेन्टी नभएको विश्वास व्यक्त गरे।  

उनी भन्छन्,‘यस विशेष हतियारले हाल अस्तित्वमा रहेका अन्य कुनै पनि हतियारको तुलनामा भूमिगत रूपमा इरानी आणविक क्षमतालाई क्षति पुर्‍याउने सबैभन्दा राम्रो सम्भावना छ।’ तर यसले यो गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने कसलाई थाहा नभएको उनको भनाइ छ।