इङ्ग्ल्याण्डको ऐतिहासिक जित, कप्तान गिलका यी गल्तीले इन्डिया हारबाट बच्न सकेन

काठमाडौं : हालको इङ्ग्ल्याण्ड टोलीले टेस्ट क्रिकेटको चौथो इनिङमा रन पछ्याउने कलामा निपुणता हासिल गरेको छ। टेस्ट क्रिकेटको १४८ वर्षको इतिहासमा सायदै कुनै टोलीले यति धेरै पटक यस्तो गर्न सकेको हो।   

२०१९ को एशेज शृङ्खलामा इङ्ल्यान्डले हेडिंग्लेमा ३५९ रनको लक्ष्य पछ्याउँदै खेल जितेको थियो। २०२२ मा एजबास्टन टेस्टमा इङ्ल्यान्डले भारतविरुद्ध ३७८ रनको लक्ष्य हासिल गरेको थियो। मंगलबार स्टोक्सको टोलीले भारतविरुद्ध ३७१ रनको लक्ष्य पछ्याउँदै हेडिंग्लेमा अर्को ऐतिहासिक जित दर्ता गर्‍यो।  

इङ्ग्ल्याण्डका लागि विजयी प्रहार विकेटकिपर–ब्याट्सम्यान जेमी स्मिथ (४४) ले गरे जब उनले वाइड लङ अनमाथि छक्का प्रहार गरे।

खेलपछि स्टोक्सलाई पहिले बलिङ गर्ने निर्णयमा कहिल्यै शंका गरिएको थियो भन्दै प्रश्न गरिएको थियो।  उनले बिना हिचकिचाहट जवाफ दिए, ‘होइन’।

यो आत्मविश्वासले २०१९ को हेडिंगले टेस्टमा १३५ रन बनाएर टोलीलाई जित दिलाउने कप्तानलाई आफ्नो टोली र ३०० भन्दा बढी रन पछ्याउने क्षमतामा कति विश्वास छ भन्ने देखाउँछ।

यता शुभमन गिलको टेस्ट कप्तानी यो भन्दा कठिन सुरुवात हुन सक्दैन। यद्यपि, एउटा टेस्ट कसैको कप्तानीको अन्तिम मूल्याङ्कन हुन सक्दैन। तर केही टेस्ट यस्ता हुन्छन् जसले नेतृत्वको डीएनएको पहिलो झलक दिन्छ।

लीड्सको हेडिंग्ली मैदानमा खेलिएको यो टेस्ट पनि यस्तै थियो। टेस्टको पहिलो दिन शुभमन गिलले आफ्नो ब्याटले उत्कृष्ट प्रदर्शन गरे। उनले शतक बनाए। उनी बाहेक भारतीय टोलीले दुवै इनिङमा चार शतक बनाए। तर पनि भारत हारेको थियो।

जितको नजिक वा हारबाट धेरै टाढा देखिए पनि टोली हारेकाले टोलीमाथि र विशेष गरी कप्तानीमाथि प्रश्न उठिरहेको छ।

विराट कोहली र रोहित शर्माको अचानक सन्न्यासपछि नयाँ कप्तानको लागि टोली व्यवस्थापनले कुनै सोचविचार गरेर योजना बनाएको थिएन कि भन्ने प्रश्न पनि उठिरहेको छ।

इङ्गल्याण्डको आक्रामक मनसाय र गिलको रणनीति

पाँचौं दिनमा ३७१ रनको रक्षा गर्नु इङ्ग्ल्याण्डको आक्रामक मनसायको अगाडि असम्भव अभियान थियो। गिलले रक्षात्मक फिल्ड सेटिङका ​​साथ इंग्लिस ब्याट्सम्यानलाई रोक्न खोजे तर भारतले पाँच विकेटले हार बेहोर्नु पर्‍यो। यससँगै गिलको निर्णयमाथि औंला उठ्न थाले।

पूर्व भारतीय ब्याट्सम्यान संजय मांजरेकरले जियो हटस्टारमा व्यंग्य गर्दै भने,‘धेरैजसो मानिसले गिल धेरै रक्षात्मक रहेको सोचेका थिए। तर मलाई लाग्छ उनी इङ्गल्याण्डलाई पासोमा पार्न खोजिरहेका थिए। बाउन्ड्री रोकेर विकेट पतनको आशा गरिरहेका थिए।’

मांजरेकरले पूर्वकप्तान विराट कोहलीले यस्तो परिस्थितिमा कहिल्यै पनि रक्षात्मक रूपमा फिल्डिङ नगरेको स्पष्ट पारे। 

मलाई कोहलीसँग तुलना गर्न मन पर्दैन किनभने गिल नयाँ छन्। तर यदि कोहली यहाँ भएको भए उनले भन्ने थिए– हामीसँग पर्याप्त रन छ। म चिया ब्रेक अघि तिमीलाई आउट गर्नेछु। उनले विकेट नपाए पनि दबाब कायम राख्ने थिए।’

उत्तराधिकार योजनाको अभाव ?

गिलले परिवर्तनको चरणबाट गुज्रिरहेको टोलीको नेतृत्व गर्नुपर्छ। यद्यपि, केही भारतीय ब्याट्सम्यानले रन बनाएको जोश र प्रविधिले विराट कोहलीको आक्रामक मानसिकता र रोहित शर्माको क्लासिक संयमलाई प्रतिबिम्बित गरे। तर जब कप्तानीको कुरा आयो यी दुई अनुभवी खेलाडीको अनुपस्थिति स्पष्ट रूपमा महसुस भयो।

रणनीतिक स्पष्टता, फिल्डिङमा द्रुत निर्णय र बलिङ रोटेशनको बुझाइ–यी सबै मोर्चामा टोली डगमगाएको देखिन्थ्यो। सायद यसको सबैभन्दा ठुलो कारण कोहली र रोहितले टेस्टबाट अचानक सन्न्यास लिएपछि भारतीय टोलीसँग भविष्यको लागि कुनै ठोस योजना नभएको देखिन्छ।  नेतृत्वको जिम्मेवारी सम्हालेका खेलाडीसँग केही अनुभव छ। तर उनी अझै पनि नयाँ भूमिकामा आफूलाई भेट्टाइरहेका छन्।

गिल कागजमा कप्तान, तर मैदानमा ?

शुभमन गिललाई कप्तान बनाउँदा एउटा संकेत थियो– युवा नेतृत्वलाई मौका दिनु, भविष्यतिर हेर्नु। तर यो टेस्टमा बारम्बार महसुस भयो कि मैदानमा कप्तान गिल होइन, अर्कै कोही हो।

केएल राहुल फिल्डिङ सेट गर्दा सक्रिय देखिन्थे। कहिलेकाहीँ ऋषभ पन्त विकेट पछाडिबाट आदेश दिइरहेका देखिन्थ्य। धेरै पटक क्यामेरामा गिल छेउमा उभिरहेको र कतैबाट निर्देशन आइरहेको देखिन्थ्यो। यो पनि टोली भावनाको संकेत हुन सक्छ–तर के कप्तानको भूमिका नाम मात्रको हुनुपर्छ ?

स्काई स्पोर्ट्समा रवि शास्त्रीसँग सहमत हुँदै इङ्गल्याण्डका पूर्व कप्तान नासेर हुसेनले भने, ‘मलाई लाग्यो कि म एक कप्तान देखिरहेको छु जो अझै पनि आफूलाई खोजिरहेको छ। कोहली र त्यसपछि रोहित पछि गिलको कप्तानीको सुरुवात सजिलो थिएन। तर मैदानमा उनको उपस्थिति त्यति प्रभावकारी लागेन। जब म माथिबाट हेरिरहेको थिएँ, यस्तो लाग्थ्यो कि मैदानमा धेरै कप्तान छन्। पन्त र राहुल जस्ता वरिष्ठ खेलाडीले पनि निर्णयमा हस्तक्षेप गरिरहेका थिए।’

हुसेनले थपे, ‘गिल खेलको पछाडि हिँडेको देखियो, अगाडि होइन। उनी प्रतिक्रियाशील थिए, सक्रिय थिएनन्। कप्तानीको सुरुवाती दिनमा यो हुन सक्छ। तर जब तपाईं कोहली जस्तो कप्तानलाई प्रतिस्थापन गर्नुहुन्छ, तुलना अवश्य हुन्छन्।’

निर्णयमा ढिलाइ र अनिश्चितता

चौथो इनिङमा अंग्रेजी ब्याट्सम्यानले बलियो साझेदारी बनाउन थाले पनि स्विङ र आर्द्र वातावरणले तीव्र बलरलाई लामो स्पेलको आवश्यकता पर्‍यो।

तर त्यो महत्वपूर्ण समयमा जसप्रीत बुमराहले १३ ओभर मात्र बलिङ गर्न पाए र मोहम्मद सिराजले ८ ओभर मात्र बलिङ गर्न पाए। बलिङमा आवश्यक परिवर्तन या त धेरै ढिलो गरियो या सही समयमा सही बलरलाई विश्वास गरिएन।

यो रणनीतिक गल्तीले टोलीको दबाब कायम राख्ने क्षमतामा प्रत्यक्ष असर पार्‍यो र इङ्ग्ल्यान्डले खेलमा पुनरागमन गर्ने अवसर पायो।

यस टेस्टमा यशस्वी जयस्वालले ४ क्याच छोडे। जुन एकै टेस्टमा कुनै पनि भारतीय खेलाडीले छाडेका सबैभन्दा धेरै क्याच थिए।

तर यो केवल आलोचनाको विषय मात्र होइन। कुन फिल्डर कहाँ सहज छ भनेर हेर्नु पनि कप्तानको जिम्मेवारी हो।

यदि कुनै खेलाडी स्लिप वा गल्लीमा निरन्तर संघर्ष गरिरहेको छ भने उसलाई किन त्यहाँ राखियो ? के कप्तानले यो याद गरेनन् ? वा निर्णय मैदानमा कतैबाट भइरहेका थिए ?

ऋषभ पन्तले स्टम्प माइकमा एक फिल्डरलाई भन्नु पर्‍यो, ‘त्यहाँ मिसफिल्ड हुन सक्छ तर यसलाई ठीक गर्नुहोस्’, जबकि त्यो सन्देश कप्तानबाट आउनुपर्थ्यो।

रवीन्द्र जडेजाको बल फिल्डिङ गर्दा शार्दुल ठाकुर चिप्लिए र बल उनको छेउबाट गयो। तर उठेर बलतिर दौडनुको सट्टा उनी केही समय उही स्थितिमा रहे। जडेजाले यसमा रिसाएको देख्दा शार्दुलले जवाफ दिए। गिलबाट कुनै सन्देश आएको देखिएन।

तल्लो क्रमका ब्याट्सम्यानको लापरवाह, बलरले निराश पारे

अर्को प्रमुख कमजोरी तल्लो क्रमका ब्याट्सम्यानको लापरवाह ब्याटिङ थियो। आठौं नम्बरपछिका ब्याट्सम्यानले दुवै इनिङमा जम्मा ९ रन मात्र बनाए। तर चिन्ताको विषय केवल तथ्याङ्क मात्र थिएन। आउट हुने तरिका पनि थियो।

परिस्थिति नबुझी ठुला ड्राइभ खेलाइँदै थिए। यो त्यही टेल–एन्ड हो जसले गत इङ्गल्याण्ड भ्रमणमा भारतलाई धेरै पटक खेलमा राखेको थियो।

गिलले अनुशासन कायम गर्ने अपेक्षा गरिएको थियो। जस्तै विराट कोहली वा रोहित शर्माको नेतृत्वमा हुने गर्थ्यो।

भारतको बलिङको व्यापक आलोचना भएको छ। जसप्रीत बुमराहले पहिलो इनिङमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै पाँच विकेट लिए। तर बाँकी बलरले विशेष गरी दोस्रो इनिङमा अंग्रेजी ब्याट्सम्यानलाई रोक्न असफल भए।

मोहम्मद सिराज, शार्दुल ठाकुर र प्रसिद्ध कृष्णमा निरन्तरता र अनुभवको अभाव स्पष्ट रूपमा देखिन्थ्यो।

फिल्डिङ गर्दा धेरै क्याच छुटेका र नजिकबाट विकेट गुमाएका कारण बलरमाथि थप दबाब थियो।

केही विज्ञले टोली छनोटमा पनि प्रश्न उठाए। विशेष गरी शार्दुल ठाकुरको ब्याटिङ कौशलका कारण मात्र छनोट गरिएकोमा प्रभावशाली स्पिनर कुलदीप यादवलाई परिस्थिति अनुसार मौका दिनुपर्थ्यो।

गिलका लागि पाठ

गिल एक शान्त खेलाडी हुन्, जुन उनको गुण हो। तर कहिलेकाहीँ कप्तानको शान्त स्वभावले टोलीलाई भ्रमित बनाउँछ। हेडिंग्लेमा कप्तानको ऊर्जा, आक्रामकता, बोली–केही हराइरहेको जस्तो देखिन्थ्यो।

जब टोली कठिन परिस्थितिमा हुन्छ, त्यसलाई कप्तानबाट प्रोत्साहन चाहिन्छ। यो परीक्षा धेरै पटक यस्तो बिन्दुमा गयो जहाँ गिल मैदानमा छन् जस्तो लाग्थ्यो। तर मनोबल र योजना कतैबाट भइरहेको थियो।

शुभमन गिल एक चलाख, रणनीतिक खेलाडी हुन्। उनले कप्तानीको क्षमता पनि देखाउँछन्। यो पनि बुझ्नुपर्छ कि गिलको छैटौं प्रथम श्रेणीको कप्तानी मात्र थियो। त्यसैले उनलाई केही समय र स्वतन्त्रता दिनुपर्छ। तर यो स्वतन्त्रता अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा सीमित छ।

विराट कोहलीले पनि आफ्नो पूर्ण टेस्ट कप्तानी करियर गालेमा यस्तै अप्रत्याशित हारबाट सुरु गरेका थिए तर त्यसपछि उनले टोलीको तीव्रता र अनुशासनलाई अर्को स्तरमा पुर्‍याएका छन्।

शुभमन गिलले नेतृत्व हडप्नु पर्नेछ, कसैबाट उधारो लिनु पर्ने छैन। उनले टोलीलाई यो कुरामा विश्वस्त पार्नुपर्नेछ कि मैदानमा अन्तिम निर्णय उनको हुनेछ। उनी केवल भविष्यको कप्तान मात्र होइन, वर्तमानको निर्णायक कारक पनि हुन्। किनभने यदि कप्तानी साझा गरियो भने नेतृत्व विभाजित हुन्छ। इतिहासले त्यस्ता कप्तानलाई सम्झँदैन जसका निर्णय अरूले लिएका थिए।

गौतम गम्भीरले के भने ?

भारतीय क्रिकेट टोलीविरुद्धको पहिलो टेस्ट खेलमा इङ्ल्यान्डको जितप्रति मुख्य प्रशिक्षक गौतम गम्भीरले प्रतिक्रिया दिएका छन्।्

भारतीय खेलाडीले क्याच छोड्ने प्रश्नमा गौतम गम्भीरले भने,‘सबैभन्दा पहिले, क्याच छोडिन्छ। संसारका उत्कृष्ट फिल्डरले क्याच छोडेका छन्। कसैले पनि जानाजानी क्याच छोड्दैन।’

उनले ब्याटिङ प्रदर्शन निराशाजनक रहेको बताए। –एजेन्सीबाट