काठमाडौं : मिर्गौला मानव शरीरको महत्त्वपूर्ण अंगमध्ये एक हो। यसको शरीरलाई स्वस्थ राख्न धेरै जिम्मेवारी हुन्छन्।
डाक्टरहरूले प्रायः मिर्गौला स्वस्थ राख्न सन्तुलित मात्रामा नुन सेवन गर्ने, अत्यधिक चिनीबाट बच्ने र डाक्टरको सल्लाह बिना दुखाइ कम गर्ने औषधि प्रयोग नगर्ने सल्लाह दिन्छन्।
मिर्गौलामा अत्यधिक दबाबबाट बच्न अन्य धेरै उपायहरू पनि सुझाव दिइन्छ।
मिर्गौलाले हाम्रो शरीरमा इलेक्ट्रोलाइट सन्तुलन कायम राख्ने काम गर्छ। यसले सोडियम र पोटासियम जस्ता तत्त्वको मात्रा नियन्त्रण गर्छ।
इन्टरनेशनल सोसाइटी अफ नेफ्रोलोजीका पूर्व अध्यक्ष तथा जर्ज इन्स्टिच्युट फर ग्लोबल हेल्थका कार्यकारी निर्देशक डा. विवेकानन्द झा मिर्गौला रोगका विशेषज्ञ हुन्।
उनी भन्छन्,‘मिर्गौलाले शरीरबाट अनावश्यक चीजहरू हटाउँछ, जुन हामी खाना मार्फत वा अन्य तरिकाले उपभोग गर्छौं। ती तत्त्वहरू पनि जुन शरीरमा मेटाबोलिज्म मार्फत उत्पादन हुन्छन्।’
डा. विवेकानन्द झा भन्छन्, ‘मृगौलाले शरीरमा धेरै प्रकारका हर्मोनहरू पनि उत्पादन गर्छ। यसमा रगत बनाउने हर्मोन, रक्तचाप नियन्त्रण गर्ने हर्मोन र इलेक्ट्रोलाइट सन्तुलन कायम राख्ने हर्मोन समावेश छन्।’
शरीरमा मेटाबोलिज्मसँग सम्बन्धित हरेक प्रक्रियाको लागि इलेक्ट्रोलाइट सन्तुलन कायम राख्नु धेरै महत्त्वपूर्ण छ।
मुटुको प्रत्येक कोषलाई राम्रोसँग काम गर्न निश्चित मात्रामा इलेक्ट्रोलाइट आवश्यक पर्दछ। यदि इलेक्ट्रोलाइट असंतुलित भयो भने मस्तिष्कको कार्य प्रभावित हुन सक्छ। मांसपेशीको दक्षता घट्न सक्छ र स्नायु प्रणाली पनि प्रभावित हुन सक्छ।
बैंगलोरको मणिपाल अस्पतालकी मिर्गौला विशेषज्ञ डा. गरिमा अग्रवाल भन्छिन्, ‘यदि मिर्गौलाले राम्रोसँग काम गरेन भने भिटामिन डी लिनुको कुनै अर्थ हुँदैन। जतिसुकै भिटामिन डी लिए पनि शरीरलाई फाइदा हुँदैन।’
मिर्गौलालाई शरीरकन लागि एक प्रकारको ‘भोल्टेज स्टेबिलाइजर’ पनि भनिन्छ। यदि कुनै व्यक्तिले आवश्यकताभन्दा बढी पानी पिउँछ भने मिर्गौलाले शरीरबाट अतिरिक्त पानी निकाल्छ।
कति पानी पिउनुपर्छ ?
डा. विवेकानन्द झा भन्छन्,‘हाम्रो मिर्गौला स्वस्थ राख्न हामीले हरेक दिन कति पानी पिउनुपर्छ भन्ने कुनै निश्चित मात्रा छैन। हाम्रो शरीरले नै हामीलाई कति पानी चाहिन्छ भनेर बताउँछ। तिर्खा लाग्नु यसको संकेत हो।’
उनले पानी शरीरबाट धेरै तरिकाले बाहिर निस्किरहन्छ, जस्तै पसिना र श्वासप्रश्वासको माध्यमबाट। यस बाहेक केही प्रक्रिया छन्, जुन देखिँदैनन्। तर यीनीहरूमा पनि शरीरबाट पानी बाहिर निस्कन्छ। यस्तो अवस्थामा एक वयस्क व्यक्तिका लागि कम्तीमा ७०० देखि ८०० मिलिलिटर पानी आवश्यक हुन्छ।
तर, शरीरलाई आवश्यक मात्रामा पानी सादा पानी मात्र पिउँदा प्राप्त हुँदैन। पानी दूध, फलफूलको रस जस्ता तरल पदार्थको माध्यमबाट पनि शरीरमा पुग्छ।
कुनै व्यक्तिलाई कति पानी चाहिन्छ भन्ने कुरा उसको उमेर, शारीरिक गतिविधि र वातावरणमा निर्भर गर्छ भन्ने ध्यान दिनु महत्त्वपूर्ण छ। यदि कुनै व्यक्ति तातो हावापानीमा बस्छ भने उसलाई बढी पानी चाहिन्छ।
दिल्लीको पटपडगंजस्थित म्याक्स अस्पतालका युरोलोजी विभागका निर्देशक डा. शैलेश चन्द्र सहाय भन्छन्, ‘एक सामान्य व्यक्तिलाई हरेक दिन तीनदेखि साढे तीन लिटर पानी चाहिन्छ। यो मात्रा सादा पानीले मात्र पूरा गर्नुपर्छ भन्ने छैन। यो कुनै पनि प्रकारको तरल पदार्थले पूरा गर्न सकिन्छ। यदि हामीले शरीरमा पानीको सन्तुलन कायम राख्यौं भने पिसाबको संक्रमणको सम्भावना पनि कम हुन्छ।’
उनले अन्य अंगमा धेरै दबाब नपरोस् भनेर मुटु वा मिर्गौला रोगबाट पीडित व्यक्तिका लागि पानीको मात्रा थोरै सीमित गरिएको बताए।
डा. गरिमा अग्रवाल भन्छिन्, ‘मिर्गौलाले शरीरमा पानीको मात्रा पनि सन्तुलित गर्छ। यदि तपाईंले धेरै पानी पिउनुभएको छ भने मिर्गौलाले त्यसलाई बाहिर निकाल्छ। यदि तपाईंले कम पिउँदै हुनुहुन्छ भने त्यही पानी शरीरमा बचत हुनेछ। पिउने पानीको कुनै निश्चित मात्रा छैन। यद्यपि सामान्यतया एक स्वस्थ वयस्कले दैनिक दुईदेखि तीन लिटर पानी पिउनुपर्छ।’
शरीरमा पानीको आवश्यकता व्यक्तिको शरीरको आकारमा पनि निर्भर गर्दछ।
मिर्गौला स्वस्थ राख्ने सजिलो र आधारभूत सुझाव
मिर्गौला स्वस्थ राख्ने सबैभन्दा आधारभूत तरिका भनेको सन्तुलित आहार खानु, शरीरको तौल नियन्त्रण गर्नु र नियमित रूपमा शारीरिक रूपमा सक्रिय रहनु हो।
धेरै नुन वा चिनी सेवन गरेमा सन्तुलन कायम राख्न मिर्गौलामा अतिरिक्त दबाब पर्छ। यो दबाबले लामो समयसम्म मिर्गौलाको कार्यप्रणालीलाई असर गर्न सक्छ।
यसबाहेक केही मानिस लामो समयदेखि उच्च रक्तचापबाट पीडित छन्। तर यसलाई गम्भीरतापूर्वक लिँदैनन्। डाक्टरहरूका अनुसार उच्च रक्तचापले सिधै मिर्गौलालाई असर गर्छ।
त्यसैले कसैलाई उच्च रक्तचापको समस्या छ भने चिकित्सकको सल्लाह अनुसार औषधि मार्फत नियन्त्रण गर्नुपर्छ।
मिर्गौला स्वस्थ राख्नका लागि अर्को महत्त्वपूर्ण सल्लाह भनेको धूम्रपानबाट बच्नु हो। सुर्तीजन्य पदार्थले पनि मिर्गौलालाई प्रत्यक्ष असर गर्छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
