इरान : संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानमाथि लगाएको नौसैनिक नाकाबन्दीले इस्लामिक गणतन्त्रका मुख्य आर्थिक मार्गहरूलाई थिचिरहेको छ । जसले तेहरानलाई आउँदै गरेको तेल भण्डारण संकटको सामना गर्न बाध्य बनाएको छ । त्यहाँका नागरिकहरू बढ्दो खाद्य मूल्य र तीव्र बेरोजगारीसँग जुधिरहेका छन् ।
तर, वाशिंगटनले यदि यो नाकाबन्दीलाई अझ केही महिना कायम राख्न तयार नभएमा अमेरिकी दबाब र कडा प्रतिबन्धहरूबीच वर्षौदेखि आफूलाई अनुकूल बनाउँदै आएको इरानी अर्थतन्त्रलाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्न गाह्रो हुनेछ । इरान जति पीडित भए पनि उसका नेताहरूलाई थाहा छ कि ट्रम्पमाथि पनि दबाब छ । अमेरिकी राष्ट्रपति देशभित्र बढ्दो विरोध र महत्वपूर्ण मध्यावधि निर्वाचनको दबाबको सामना गरिरहेका छन् । तेहरानले सायद अनुमान लगाएको छ कि ट्रम्प नै पहिले पछि हट्ने छन् ।
केवल तीन महिना अघि, इरानी सरकार देशव्यापी विरोधका कारण पतनको संघारमा पुगेको थियो, जहाँ जनताले खराब आर्थिक व्यवस्थापनको विरोध गरेका थिए । तर, अमेरिका र इजरायलले आक्रमण सुरु गरेपछि, सोही सरकारलाई एउटा जीवनरेखा मिल्यो र अहिले उसले युद्धको बहानामा ९२ मिलियन जनसंख्या भएको देशलाई गम्भीर आर्थिक अवस्थाको औचित्य देखाइरहेको छ ।
‘ट्रम्पको पहिलो कार्यकालमै इरानले अधिकतम दबाब अभियानको सामना गरिसकेको थियो, जसले उसलाई आफ्नो तेल उत्पादन आधा घटाउन बाध्य बनाएको थियो’, थिंक ट्यांक बर्स एन्ड बजार फाउन्डेसनका प्रमुख एस्फान्दियार बातमन्घेलिड्जले भने । ‘यदि नाकाबन्दी केही महिनासम्म कायम रह्यो भने, यसले इरानको आर्थिक अवस्थालाई पक्कै असर पार्नेछ, तर इरानको अपेक्षा के छ भने अमेरिका स्वयंले पनि यति लामो समयसम्म यस्तो दबाब सहन सक्दैन ।’
१० दिनभन्दा अघि इरानी बन्दरगाहहरूमा सुरु भएको नाकाबन्दी अहिले विश्वव्यापी रूपमा विस्तार भएको छ, जहाँ इरानसँग सम्बन्धित प्रत्येक जहाजलाई यात्राभर अमेरिकी नौसैनिक बलले कडाइका साथ निगरानी गरिरहेको छ । यस नाकाबन्दीको मुख्य परिणाममध्ये एक भनेको इरान आफ्नो प्रमुख वस्तु-तेल निर्यात गर्न असक्षम बन्नु हो । यदि देशले दैनिक उत्पादन हुने लाखौं ब्यारेल तेल स्थानान्तरण गर्न सकेन भने, उसले उत्पादन घटाउन बाध्य हुन सक्छ । कच्चा तेल र पेट्रोलियम पदार्थको निर्यात इरानको विदेशी मुद्राको मुख्य स्रोत हो ।
बातमन्घेलिड्जका अनुसार, भण्डारण समस्या ‘गम्भीर विचारको विषय’ बन्नु अघि इरानले अझ दुईदेखि तीन महिना हालको उत्पादन कायम राख्न सक्छ। शिपिङ विश्लेषण कम्पनी प्उभिचका अनुसार, इरानसँग अझै पनि स्थलीय रूपमा पर्याप्त तेल भण्डारण क्षमता छ । करिब ३० मिलियन ब्यारेल जति खाली ठाउँ रहेको छ । यो आफ्नो सीमासम्म पुग्न अझ केही हप्ता टाढा छ । यदि उसले भण्डारण गरिएको तेल हटाउने अन्य उपायहरू फेला पार्यो भने, उसले भण्डारण क्षमता अझ बढाउन पनि सक्छ ।
‘भित्र केही छैन, बाहिर केही छैन’
अप्रिल ७ मा युद्धविराम घोषणा नभएसम्म, अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि लगभग दैनिक आक्रमण गरिरहेका थिए । जसमा उच्च अधिकारीहरूको हत्या गरिएको थियो र इस्पात कारखाना, पेट्रोकेमिकल उद्योग तथा शहरहरू जोड्ने राजमार्गहरू जस्ता मुख्य पूर्वाधारलाई निशाना बनाइएको थियो ।
युद्धको अधिकांश समय, अमेरिकाको मुख्य लक्ष्य महत्वपूर्ण होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खोल्नु थियो । तर, यस महिना इरानी वार्ताकारहरूले अमेरिकी समकक्षीसँग सहमति गर्न असफल भएपछि, राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले रणनीति परिवर्तन गर्दै ओमानको खाडीदेखि ‘खुला समुद्र’ सम्म इरानमाथि ‘कडा’ नौसैनिक नाकाबन्दी सुरु गरे, जसलाई उनका रक्षा सचिव पीट हेगसेथले ‘फलाम जस्तै मजबुत’ बताएका थिए ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
