खोज आत्मसम्मानको
तस्बिरमा एक कुचिकार टिनको डब्बामा दिइएको चिया समाइरहेका छन् । क्याप्सनमा उल्लेख छ, ‘फर्पिङको एक बोर्डिङ स्कुलमा बिहानको खाजा खाने समयमा सबैलाई ‘सेरामिक’ मगमा चिया दिइन्थ्यो । तर, यी कुचिकारलाई दलित भएकै कारणले टिनको डब्बामा चिया दिइन्थ्यो ।’ सन् १९६३ मा जिम फिसरले खिचेको तस्बिरले नेपाली समाजमा दलितहरूलाई हेरिने दृष्टिकोण झल्काउँछ ।
मानवताविरोधी त्यो दृष्टिकोणलाई परिवर्तन गर्न निरन्तर संघर्ष गरिरहेका दलितले अनेक प्रकृतिका आन्दोलन गरे, गरिरहेका छन् । आत्मसम्मानको खोजीमा भएका त्यस्ता आन्दोलनलाई चित्रित गर्ने तस्बिर अहिले पाटन संग्रहालयको प्रदर्शन कक्षमा झुण्डिएका छन् । नेपाल पिक्चर लाइब्रेरीको आयोजनामा ११ असोजदेखि भइरहेको प्रदर्शनीमा तस्बिरमा दलित आन्दोलनका चित्र मात्रै छैनन्, उनीहरूले समाज र संस्कृतिलाई समृद्ध बनाउन दिएको योगदान पनि तस्बिरमा आएका छन् ।
यी तस्बिरले इतिहासमा अभिलेखीकरण नभएका कुुरालाई उजागर गरेका छन्।
यस्ता तस्बिरले दलित आन्दोलनको महŒवपूर्ण इतिहासलाई जनसमक्ष ल्याइदिएको दलित मुद्दामा काम गरिरहेको समता फाउन्डेसनका अध्यक्ष पदम सुन्दास बताउँछन् । उनकै तर्कमा सहमत छन्, दलित मुद्दामा कलम चलाइरहेका लेखक तथा अनुसन्धाता जेबी विश्वकर्मा । उनी भन्छन्, ‘यी तस्बिरले इतिहासमा अभिलेखीकरण नभएका कुुरालाई उजागर गरेका छन् ।
यस्तै, समाज निर्माणमा दलितहरूको योगदानलाई पनि सार्वजनिक गरिदिएका छन् ।’ यस्ता प्रदर्शनीबाट विगतलाई स्मरण गर्दै दस्तावेजीकरण गर्न उर्जा प्राप्त हुने उनी बताउँछन् । अहिलेसम्मको समाज संरचनाले दलित समुदायलाई हेर्ने जुन नकारात्मक सौन्दर्यदृष्टि छ, त्यसलाई परिवर्तन गर्न प्रदर्शनीका तस्बिरले सघाउने दलित मुद्दाकी अभियन्ता सरिता परियार बताउँछिन् ।
मूलधारमा आएका विषय मात्रै तस्बिर बन्छन् भन्ने अवधारणा पनि प्रदर्शनीका तस्बिरले फेरिदिएको उनको तर्क छ । उनी भन्छिन्, ‘यसले सहरी क्षेत्रको वातावरण हेरेर मात्रै विभेद नभएको निष्कर्ष निकाल्ने एउटा वर्गलाई फरक चित्र देखाएको छ । तस्बिरहरूको सन्देश छ, ‘विभेदको अन्त्य भएको छैन, रूप मात्रै फेरिएको हो ।’ तस्बिरहरू ११ मंसिरसम्म प्रदर्शनीमा रहने छन् ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
