भक्तपुर : एक महिना लामो गुँला पर्व आजदेखि सुरु भएको छ । प्रत्येक वर्ष साउन शुक्ल प्रतिपदाबाट यो पर्व सुरु हुने परम्परा रहिआएको छ । नेपाल भाषामा गुँ को अर्थ नवौं र ला को अर्थ महिना हो । यसरी गुँलाको पूरा अर्थ नवौं महिना हो । प्रत्येक वर्ष नेपाल सम्वतको नवौं महिनामा पर्ने भएकाले यो पर्वलाई गुँला पर्व भनिएको हो ।
पर्वको अवसरमा काठमाडौं उपत्यकासहित देशभरका ठाउँठाउँमा बाजा बजाएर नगर परिक्रमा गर्ने चलन छ। प्रत्येक दिन विहान गुला बाजागाजाकासाथ बौद्ध धर्मालम्बी आफनो छुट्टाछुटै रुपमा बहाबहीहरु परिक्रमा गर्ने गर्दछन् । गुला बाजा टोलीमा बाँसुरी, खिं (एक प्रकारका मादल) लगायतका बाद्यबादन बजाई एक टोली जाने गर्दछन् ।
काठमाडौं उपत्यकामा विशेष गरेर शाक्य र बज्राचार्य थर भएका समुदायले बाजा बजाउने चलन छ । पर्वका क्रममा दैनिक बिहान बाजागाजा बजाई मठ मन्दिर, वौद्ध विहार र चैत्यमा जाने गर्दछन् । शाक्य बज्राचार्यबाहेक यो बाजा कंशाकार, मानन्धर अनि प्रजापति थरका समुदायले पनि बजाई छुट्टै रुपमा परिक्रमा गर्ने गर्दछन् । उनीहरू पनि यसरी नै आआफनो क्षेत्रका बहाबहीमा बाजागाजा बजाई नगर परिक्रमा गर्ने गर्दछन् ।
एक महिने पर्वको अवसरमा प्रत्येक दिन आआफनो क्षेत्रका मठमन्दिर, बौद्ध विहारका साथै विशेष दिनहरुमा विशेष ठाउँहरुमा घुम्ने गर्दछन् । गुँला बाजाको टोलीले नाग पञ्चमीका दिन भक्तपुरको चाँगुनारायण, जनै पूर्णिमा पाटनको बंगलामुखी मन्दिर पुग्ने गर्दछन् । साथै कृष्ण जन्माष्टमीका दिन काठमाडौंको स्वय्म्भुनाथ, विजेश्वरी, शोभा भगवती, मरुगणेश, जनबाहाल, सेतो मच्छिन्द्रनाथ परिक्रममा गरिने चलन छ । साथसाथै यो अवधिमा भक्तपुरको सूर्यविनायक, राममन्दिर, नवदुर्गा देवता घर, दत्तात्रय, पाचतल्ले मन्दिर, कमलविनायक परिक्रममा गरिने परम्परा छ । अन्तिम दिन गुला प्रतिपदाका दिन ललितपुरको बुङ्मती, कार्यविनायक, खोकना, जलविनायक हुँदै चोभारको करुणामय (आदित्यनाथ) परिक्रमा गर्ने परम्परा रहेको छ ।
कला संस्कृति भजन महागुथिका संस्थापक अध्यक्ष डा इन्दुल केसीका अनुसार यो पर्व बौद्ध धर्मावलम्बीहरुको विशेष पर्व हो । डा केसीका अनुसार पर्वभर बौद्ध धर्मावलम्बीहरू विशेष गरे माछा, मासु बारेर (नखाई) बस्छन् । घरघरमा मनाइने यो पर्वको क्रममा हरेक दिन बिहान गुँला बाजाको परिक्रमा हुने उनी सुनाउँछन् ।
टोल टोलमा देखिने यो पर्वको प्रभाव घरघरमा पनि देखिन्छ । पर्व अवधिभर घरघरमा शाक्य बज्राचार्यहरु माछा मासु बारेर बस्छन् । भक्तपुरको मध्यपुर थिमिका कृष्णराम प्रजापतिका अनुसार फरक फरक जिल्लामा पर्व फरक फरक ठाउँमा परिक्रमा गरी मनाइन्छ । मध्यपुर थिमिका प्रजापतिको गुला बाजाको टोली स्थानीय बालकुमारीस्थित लोकेश्वर मन्दिरमा विशेष पूजा आरधना गरी सम्पन्न हुने उनले बताए । कला र संस्कृति विस्तारै लोप हुँदै गइरहेको बेला यस्ता पर्वहरू अहिलेसम्म चल्नु सराहनीय रहेको उनको भनाई छ । यस्ता पर्वलाई जोगाउन सम्बन्धित निकायले आवश्यकता अनुसार सहयोग गर्नुपर्ने उनको जोड छ । हरेक वर्ष चर्तुमास भित्रको गुँला परम्पराको एक महिनासम्म मनाइने गुँला धर्म बाजागाजामा आर्थिक अभावका कारण लोप भइरहेका छन् ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
