नीलवाराहीमा जनश्रमदान, सरोकारवालाको बेवास्ता

भक्तपुर : मध्यपुर थिमी नगरपालिका–९ मा अवस्थित नीलवाराही मन्दिर क्षेत्रमा जन श्रमदान अभियान जारी छ । दैनिक सैयौं भक्तजनले मन्दिर संरक्षणका लागि श्रमदान गर्ने गरेका छन् । महिलाले बोरामा माटो भर्ने र पुरुषले पहिरोलाई रोक्न बासको बार बनाउने काम भइरहेको छ ।

धार्मिक, पुरातात्विक र पर्यावरणीय दृष्टिले अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिने नीलवाराही मन्दिर काठमाडौं उपत्यकाका चार वाराहीमध्ये एक हो । विगत एक दशकदेखि पहिरोको उच्च जोखिममा परेको यो मन्दिर क्षेत्रको संरक्षणमा राज्यको उदासीनता देखिएपछि स्थानीय आफैं मैदानमा उत्रिएका हुन् ।

१३ औं हप्तादेखि निरन्तर श्रमदान

नीलवाराही क्षेत्र संरक्षण सरोकार समितिका सचिव अनिश वैद्यका अनुसार १३औं हप्तादेखि श्रमदान जारी छ । ‘स्थानीय, प्रदेश र संघ सरकारले वास्ता नगरेपछि जेठ ३ गतेदेखि जन श्रमदान सुरु गरेका हौं’, वैद्यले भने ।

उनका अनुसार मन्दिर भूकम्पले क्षतिग्रस्त बनेको थियो र पहिरोको कारण झनै जोखिममा परेको छ । यद्यपि, सम्बन्धित सरकारी निकायहरूले न सहयोग गरेका छन्, न जन श्रमलाई सहज वातावरण दिएका छन् । ‘हजारौंले जन श्रमदान गरेर करोडौं रकमबराबरको काम गरिसक्यौं, तर अझै अवरोध सिर्जना भइरहेको छ’, वैद्यले भने ।

काममा अनावश्यक अवरोध, सरकारी अस्पष्टता
समितिका सहसचिव निशुल प्रजापतिले मन्दिरसम्म पुग्ने बाटो निर्माणका लागि आवश्यक माटो ल्याउने काम रोकिएकोमा नगरपालिकालाई दोष लगाएका छन् । उनका अनुसार स्रोत बन्द भएपछि कामको गति कम भएको छ । ‘माटोको स्रोत बन्द भए पनि जन श्रमदान निरन्तर चलिरहेको छ । तथापि अबको ४–५ दिनमै नीलवाराही मन्दिरसम्म पुग्ने मुख्य बाटो निर्माण सकिने छ । माटोको स्रोत रोकिए पनि काम रोकिएको छैन’, उनले भने ।

उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत माटो सहयोगको आह्वान गरेपछि दैनिक १०–१५ टिप माटो प्राप्त भइरहेकाले काम चलिरहेको बताए । साथै पानीले माटो बगाउन सक्ने भएकोले ठाउँठाउँमा पाइप राखेर त्यसमा प्लास्टिक हाली पानी जाने निकासको व्यवस्था गरेको उनी बताउँछन् ।

स्थानीय सरकारको प्रतिक्रिया
मध्यपुर थिमी नगरपालिकाका उपप्रमुख विजयकृष्ण श्रेष्ठले नगरपालिका जन श्रमदानको विरोधी नरहेको स्पष्ट पारे । ‘समितिले देखिने काम गरिरहेको छ । बजेट र प्राविधिक सहयोगको लागि जुटिरहेका छौं’, उनले भने ।

श्रेष्ठका अनुसार नीलवाराही क्षेत्रको संरक्षणका लागि करिब २० करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन भइसकेको छ । त्यस्तै माटो रोकिएको भन्ने आरोपको खण्डन गर्दै उनले भने, ‘माटो नगरपालिकाले होइन, चाँगुनारायण नगरपालिका र जिल्ला समन्वय समितिले रोकेको हो ।’

नीलवाराही मन्दिर क्षेत्रलाई सुरक्षित राख्न जनसमुदायको अग्रसरता प्रशंसनीय छ । तथापि, सरकारी निकायबीचको समन्वय अभाव र अस्पष्टताले संरक्षण अभियानमा अवरोध उत्पन्न भइरहेको छ । मन्दिरको धार्मिक र सांस्कृतिक मूल्यलाई ध्यानमा राख्दै सम्पूर्ण निकायहरू मिलेर यसलाई दीर्घकालीन रुपमा सुरक्षित राख्न स्थानीयले आग्रह गरेका छन् ।