काठमाडौं : मस्तिष्कलाई मानव शरीरको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण अंग मानिन्छ। यसले सम्पूर्ण शरीरलाई नियन्त्रण गर्छ।
शरीरको हरेक भागबाट सिग्नल मस्तिष्कमा पुग्छन् र मस्तिष्कले आवश्यकता अनुसार प्रतिक्रियाका लागि शरीरका भागमा सन्देश पठाउँछ।
तर शरीरको कुनै पनि भागबाट मस्तिष्कमा रगतको प्रवाहमा कुनै अवरोध हुन्छ भने त्यसलाई ब्रेन स्ट्रोक (मस्तिष्कघात) भनिन्छ।
ब्रेन स्ट्रोक शरीरको कुनै पनि भाग वा धेरै भागसँग सम्बन्धित हुन सक्छ।
शरीरको कुनै पनि अंग वा भागबाट सिग्नल मस्तिष्कमा नपुगेपछि त्यो भाग पक्षाघात हुन्छ।
ब्रेन स्ट्रोकका लक्षण
ब्रेन स्ट्रोकलाई अचानक हुने घटना मानिन्छ।
यद्यपि स्वस्थ व्यक्तिलाई भविष्यमा ब्रेन स्ट्रोक हुने जोखिम छ कि छैन भन्ने कुरा केही प्रारम्भिक लक्षणबाट थाहा पाउन सकिन्छ।
सामान्यतया डाक्टरहरूले यसलाई बीईएफएएसटी भन्छन्।
बी– सन्तुलन : स्वस्थ देखिने व्यक्तिले अचानक आफ्नो सन्तुलन गुमाउँछ र केही समय पछि फेरि प्राप्त गर्छ।
ई– (आँखा) : अचानक आँखा अगाडि अँध्यारो हुन्छ। मानौँ पर्दा खसेको छ र त्यसपछि चीजहरू सामान्य देखिन थाल्छन्।
एफ – अनुहार : बोल्दा कसैको अनुहार अचानक बिग्रन्छ र तुरुन्तै सच्याइन्छ।
ए – हात : हात खुट्टाले काम नगर्ने र निको हुने।
एस – बोली : जिब्रोले अचानक काम गर्न बन्द गर्छ। यसको अर्थ व्यक्ति केही समय बोल्न असमर्थ हुन्छ।
टी– समय : यदि यस्ता लक्षण देखा परेमा तुरुन्तै अस्पताल जानुहोस्।
यदि यीमध्ये कुनै पनि लक्षण देखा परेमा तुरुन्तै डाक्टरसँग जँचाउनुपर्छ। यी संकेतले मस्तिष्कमा रगतको प्रवाहमा अवरोध भएको जनाउँछ भने भविष्यमा स्ट्रोकको जोखिम बढी हुन्छ।
डा. प्रतीक किशोर भन्छन्,ʻयस्ता लक्षणहरूको पछाडि अन्य कुनै रोगको कारण पनि हुन सक्छ। तर यदि कुनै व्यक्ति पूर्ण रूपमा स्वस्थ छ भने यी लक्षणहरूले भविष्यमा उसलाई ब्रेन स्ट्रोक हुन सक्छ भन्ने संकेत गर्छ। यदि यो तुरुन्तै निको भएन भने यसको अर्थ त्यो व्यक्तिलाई पहिले नै ब्रेन स्ट्रोक भइसकेको छ।ʼ
ब्रेन स्ट्रोकको लक्षण देखिएमा के गर्ने ?
कुनै व्यक्तिमा सन्तुलन गुमाउने, अचानक दृष्टि गुमाउने, बोल्न गाह्रो हुने, हात खुट्टाले काम गर्न नसक्ने वा अनुहार बाङ्गो हुने जस्ता लक्षण देखा परेर तुरुन्तै निको भएन भने यो ब्रेन स्ट्रोकको संकेत हुन सक्छ।
यस्तो अवस्थामा समय खेर नफाली तुरुन्तै डाक्टरकहाँ पुग्नु महत्त्वपूर्ण छ।
डा. मंजरी त्रिपाठी भन्छिन्,ʻब्रेन स्ट्रोक भएको साढे चार घण्टाभित्र उपचार सुरु गर्नु धेरै महत्त्वपूर्ण छ। यो धमनीमा अवरोध भए वा फुटेमा रगत मस्तिष्कमा पुग्न सक्दैन अनि हुन्छ।ʼ
डाक्टरहरूका अनुसार ब्रेन स्ट्रोक पछिको पहिलो साढे चार घण्टालाई स्वर्णिम अवधि भनिन्छ।
तर केही अवस्थामा ६ देखि आठ घण्टाभित्र उपचार सुरु गरियो भने बिरामीको निको हुने सम्भव छ।
डा. सोनिया लाल गुप्ता भन्छिन्,ʻशल्यक्रिया मार्फत जमेको रगत निकाल्न सकिन्छ। तर यसका आफ्नै सीमितता छन्। ठुलो धमनीमा रगत जमेको भए यो सम्भव हुन्छ। ब्रेन स्ट्रोकको अवस्थामा बिरामीलाई छिटो अस्पताल लैजानु सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुन्छ।ʼ
ब्रेन स्ट्रोक भएमा बिरामीको स्वास्थ्यलाभ सम्भव छ। तर यसका लागि समयमै उपचार गर्नु धेरै महत्त्वपूर्ण छ।
सिटी स्क्यान र एमआरआई जस्ता परीक्षणमार्फत ब्रेन स्ट्रोकको प्रकृति र गम्भीरता पत्ता लगाइन्छ।
डा. सोनिया लाल गुप्ता भन्छिन्,ʻब्रेन स्ट्रोक वा पक्षाघातबाट पीडित बिरामीहरूको स्वास्थ्यलाभका लागि पहिलो तीन महिना धेरै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। यस अवधिमा फिजियोथेरापी पनि फाइदाजनक हुन्छ।ʼ
यस्ता बिरामीमा तीन महिना पछि पनि सुधार देखिन्छ। तर यसको गति धेरै ढिलो हुन्छ।
ब्रेन स्ट्रोकको कारण
ब्रेन स्ट्रोक जुनसुकै उमेरमा जो कोहीलाई पनि हुन सक्छ। केही मानिस बढी जोखिममा हुन्छन्।
अनियन्त्रित र निरन्तर उच्च रक्तचाप, मधुमेह, कोलेस्ट्रोल, धूम्रपान, मदिरा सेवन र मोटोपन प्रमुख कारण हुन्।
धेरै पटक आनुवंशिक कारणले गर्दा युवाहरूमा रगत बाक्लो हुन्छ। यसले ब्रेन स्ट्रोकको जोखिम बढाउँछ।
एम्सकी डाक्टर मंजरी त्रिपाठी भन्छिन्,ʻयो सामान्यतया वृद्धवृद्धाहरूलाई बढी हुन्छ। यद्यपि खराब जीवनशैली, जिममा व्यायाम गर्दा चोटपटक र घाँटीको मालिसका कारण मानिसहरू ब्रेन हेमरेजको शिकार पनि हुन सक्छन्।ʼ
जाडोयाममा ब्रेन स्ट्रोकका घटनामा वृद्धि देखिन्छ। यस्तै यो मौसममा रक्तचाप नियन्त्रणमा राख्नु धेरै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
न्यूरोलोजिस्ट डा. प्रतीक किशोर भन्छन्, ʻसामान्यतया, ६०–६५ वर्ष उमेरका वृद्धवृद्धाहरूलाई ब्रेन स्ट्रोकको जोखिम बढी हुन्छ। तर हालैका समयमा हामीकहाँ आउने ब्रेन स्ट्रोकका ४०–४५ प्रतिशत बिरामी ५० वर्षभन्दा कम उमेरका हुन्छन्।ʼ
डाक्टरहरुका अनुसार ब्रेन स्ट्रोक खराब जीवनशैली र मदिरा सेवन वा चुरोट पिउने जस्ता बानीले पनि हुन्छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
