घामको किरण मात्र नभइ यी कारणले पनि हुन सक्छ छालाको क्यान्सर, यस्ता छन् लक्षण

काठमाडौं : प्रसिद्ध ब्रिटिश शेफ गोर्डन रामसेले हालै आफ्नो छालाको क्यान्सरको उपचार गराएको खुलासा गरेका छन्।
 
गत हप्ता उनले सामाजिक सञ्जाल मा आफ्नो बेसल सेल कार्सिनोमा (एक प्रकारको गैर–मेलानोमा क्यान्सर) हटाउने डाक्टरहरूलाई धन्यवाद दिए।

यसअघि अस्ट्रेलियाका पूर्व क्रिकेट कप्तान माइकल क्लार्कले पनि छालाको क्यान्सरको शल्यक्रियापछि आफ्नो तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गरेका थिए।

उनी छालाको क्यान्सरबारे मानिसहरूलाई सचेत गराउन पनि प्रयासरत छन्।

छालाको क्यान्सरका घटना निरन्तर बढिरहेका छन्। एक अनुमान अनुसार विश्वभर हरेक वर्ष छालाको क्यान्सरका १५ लाख नयाँ केस देखिएका छन्।  

सन् २०४० सम्ममा यसको संख्या करिब ५० प्रतिशतले बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।

छालाको क्यान्सरको मुख्य कारण
संसारभरि छालाको क्यान्सरको मुख्य कारण सूर्यबाट निस्कने पराबैंगनी किरण हुन्। सूर्यका यी किरणहरू क्यान्सरजनक हुन्छन्। यसको मतलब यीनीहरूमा क्यान्सर निम्त्याउने तत्त्व हुन्छन्।

दिल्लीस्थित अल इन्डिया इन्स्टिच्युट अफ मेडिकल साइन्सेस (एम्स) का छाला रोग विशेषज्ञ प्रोफेसर सोमेश गुप्ता भन्छन्,ʻघाममा काम गर्ने मानिसमा छालाको क्यान्सरको जोखिम बढी हुन्छ। यदि शरीर धेरै वर्षसम्म हरेक दिन लामो समयसम्म घाममा रह्यो भने केही मानिसलाई यसको जोखिम हुन सक्छ।ʼ

घाममा काम गर्नुको अर्थ खेत खुला मैदान र अन्य ठाउँमा काम गर्ने मानिस बढी जोखिममा हुन्छन्।

छालाले निश्चित मात्रामा सीमित पराबैंगनी किरणहरू प्राप्त गर्छ भने यसको कोषले भिटामिन डी उत्पादन गर्छ। छाला बढी सूर्यको प्रकाशमा पर्छ भने मेलानिन उत्पादन गर्छ। यस प्रक्रियामा यसले आफूलाई ट्यानिङ (छालाको रंग कालो पार्ने) गरेर आफूलाई बचाउँछ।

क्रिकेटर माइकल क्लार्कको हकमा पनि यो कुरा स्पष्ट देखिन्छ। उनी लामो समयदेखि बाहिर खेल्दै आएका छन् र उनको रंग पनि गोरो छ।

यसबाहेक अष्ट्रेलिया ती देशमध्ये एक हो जहाँ आकाश ओजोन तह सबैभन्दा बढी क्षतिग्रस्त भएको छ।

ओजोन तहमा क्षति हुनुको अर्थ सूर्यको किरणसँगै आउने पराबैंगनी किरणहरू फिल्टर गर्न सकिँदैन र छालालाई बढी क्षति पुर्‍याउँछ।

बढी संवेदनशील छाला भएका मानिसलाई काँचको झ्यालबाट आउने सूर्यको किरणबाट हुने क्षतिको जोखिम पनि हुन्छ।

छालाको क्यान्सरका लक्षणहरू के–के हुन् ?
छालाको क्यान्सरका लक्षण पहिचान गर्न सजिलो छैन वा  यस रोगबाट पीडित धेरै मानिस सुरुमा यी लक्षणप्रति लापरवाह देखिन्छन्।

शरीरको कुनै भाग (जस्तै अनुहार) मा लामो समयसम्म प्रत्यक्ष घाममा परेको दाग, घाउ वा अल्सर देखा पर्‍यो भने तुरुन्तै डाक्टरसँग परामर्श गर्नुपर्छ।

एम्सको छाला विज्ञान विभागका प्रमुख डा. कौशल वर्मा भन्छन्, ʻउच्च उचाइमा बस्ने मानिसहरूमा अर्थात् पहाडमा यो रोगको जोखिम बढी हुन्छ किनभने यहाँका मानिस बढी पराबैंगनी किरणको नजिक आउँछन्।ʼ  

यसको अर्थ सूर्यको प्रकाश मात्र नभइ निरन्तर ताप (आगो)को सम्पर्कमा रहने मानिसलाई पनि सामान्य मानिसको तुलनामा छालाको क्यान्सरको जोखिम बढी हुन्छ।

एम्समा आउने छालाको क्यान्सरका बिरामी रोग गम्भीर चरणमा पुगेपछि आउँछन्। मानिसहरूले सुरुवाती चरणमा यसको लक्षणलाई बेवास्ता गर्छन्।

डा. कौशल वर्मा भन्छन्,ʻयदि छालामा कालो वा खैरो दाग जस्ता लक्षण देखा परेमा तुरुन्तै जाँच गर्नुपर्छ।ʼ

यस्ता बिरामीमा छालाको क्यान्सर प्रायः फैलिन्छ र नाकलाई पूर्ण रूपमा क्षति पुर्‍याउँछ वा आँखा भित्र पुग्छ।

छालाको क्यान्सर कति खतरनाक छ ?
डा. कौशल वर्मा भन्छन्,ʻअन्य क्यान्सर रोग जस्तै यदि छालाको क्यान्सर धेरै बढ्यो भने यो पनि घातक हुन्छ। यदि बिरामी छिटो डाक्टर कहाँ पुग्छ र प्रारम्भिक चरणमा उपचार सुरु हुन्छ भने बिरामीलाई बचाउन सजिलो हुन्छ।ʼ

छालाको क्यान्सर मूलतः दुई प्रकारका हुन्छन्। तीमध्ये एक मेलानोमा हो। यस प्रकारको क्यान्सरका केस  विरलै देखिन्छन्।  

यो घातक छ। सामान्यतया प्रारम्भिक चरणमा मेलानोमा क्यान्सर भएका ९० प्रतिशत बिरामी  निको हुन्छन्। तर  रोगको पछिल्लो चरणमा पुग्यो भने ९० प्रतिशतलाई बचाउन गाह्रो हुन्छ।

छालाको क्यान्सरको उपचार
नोएडाको कैलाश अस्पतालकी वरिष्ठ सल्लाहकार तथा छाला रोग विशेषज्ञ डा. अन्जु झा भन्छिन्,ʻभारत टाइप ५ र टाइप ६ छालाको क्यान्सरमा पर्छ। जुन कम खतरनाक हुन्छन्। गोरो छाला भएका मानिस टाइप १ र २ मा पर्दछन्।ʼ

बिरामीको छालामा देखिने लक्षण वास्तवमा क्यान्सरको सुरुवात हो भने यसको उपचार सजिलो हुन्छ। छालाको क्यान्सरका लागि मोहस सर्जरी गरिन्छ।

सनस्क्रिन लगाउनु सूर्यको हानिकारक किरणबाट आफूलाई बचाउने उत्तम तरिका मध्ये एक भएको विश्वास गरिन्छ।

विश्वभर मेलानोमा छालाको क्यान्सरका ८० प्रतिशत केस घामले पोलेर हुने गर्छन्।

डा. अन्जु झाका अनुसार,ʻधेरैजसो अवस्थामा छालाको क्यान्सर घातक हुँदैन। प्रभावित भाग शल्यक्रिया वा शल्यक्रिया मार्फत हटाइन्छ। तर यसबाट बच्ने उत्तम उपाय भनेको सनस्क्रिन प्रयोग गर्नु हो।ʼ

सनस्क्रिनले शरीरलाई सूर्यको पराबैंगनी किरणबाट बचाउन र गम्भीर रोगबाट टाढा राख्न मात्र नभइ यसले छालामा बुढ्यौलीको प्रभावलाई पनि कम गर्न सक्छ।

तर सनस्क्रिन कसरी र कहिले लगाउने भन्नेबारे मानिसमा  सही जानकारीको अभाव छ।

डा. सोमेश बताउँछन्,ʻघरबाट बाहिर निस्कनुभन्दा करिब ३० मिनेट अगाडि सनस्क्रिन लगाउनु पर्छ। यसलाई दिनमा कम्तीमा २ वा ३ पटक प्रयोग गर्नु आवश्यक छ।ʼ