काठमाडौं : मोटरसाइकल चलाउँदा हेलमेट लगाउनु कानुनी रूपमा अनिवार्य छ र यसले सडक दुर्घटनामा ज्यान बचाउन सक्छ। तर धेरै मानिसले हेलमेट लगाउनाले कपाललाई हानि पुर्याउँछ वा झर्छ भन्ने पाउँछन्।
कसै–कसैले टाइट हेलमेटले टाउकोको छालामा दबाब दिने गरेको बताउँछन्। यसले गर्दा पसिना जम्मा हुन्छ र कपाल कमजोर हुन्छ। अरूको विचारमा हेलमेटमा जम्मा भएको धुलो, फोहोर वा फंगल संक्रमणले कपालको जरालाई असर गर्न सक्छ।
१. के हेलमेट लगाउँदा कपाल झर्छ ?
यदि हेलमेटको भित्री भाग फोहोर छ, धेरै कसिएको छ वा ढुसी लागेको छ भने यसले कपाललाई असर गर्नेछ। तर हेलमेट कपाल झर्नुको एक मात्र कारण होइन। नियमित रूपमा आफ्नो कपाल र हेलमेटको भित्री भाग सफा गर्नु कपालको क्षति रोक्नका लागि राम्रो तरिका हो।
हार्मोनल परिवर्तन, आनुवंशिकी र जीवनशैलीका कारणले पनि कपाल झर्ने समस्या हुन सक्छ। यी कारण नभएका मानिसमा हेलमेटले स्थायी रूपमा कपाल झर्ने गर्छ भन्ने कुनै ठोस प्रमाण अहिलेसम्म छैन।
२. कपाल झर्नुको मुख्य कारण के हो ?
कम उमेरमा कपाल झर्नु कुनै दुर्लभ घटना होइन। यसको पछाडि धेरै कारण हुन सक्छन् र यी पहिचान गर्नु महत्त्वपूर्ण छ।
जसलोक हस्पिटल्स एण्ड रिसर्च सेन्टर, मुम्बईको डर्मेटोलोजी र ट्राइकोलोजी विभागकी सल्लाहकार डा. मैथिली कामतले भनिन्, ʻहर्मोनल कारकहरू अर्थात् हर्मोनमा परिवर्तन, कपाल झर्नुको प्रमुख कारण हो। महिलाहरूमा थाइराइड र पीसीओडी जस्ता कारकहरूले कपाल झर्ने कारण बनाउन सक्छन्। यद्यपि, पुरुषहरूमा आनुवंशिक कारकहरू बढी प्रभावकारी हुन्छन्। यसबाहेक, रोग, भिटामिनको कमी, फलामको कमी र धूम्रपानको बानीले पनि कपाल झर्ने गति बढाउन सक्छ।ʼ
३. के हेलमेट लगाउँदा टाउकोको छालामा जलन हुन्छ ?
मुम्बईकी छाला रोग विशेषज्ञ डा. शरिफा चौसे भन्छिन्, ʻधेरै टाइट हेलमेट लगाउनाले कपालको जरा कमजोर हुन सक्छ। राम्रोसँग नमिल्ने हेलमेट लगाउनाले टाउकोमा चिलाउने, पसिना आउने र फंगल संक्रमण हुन सक्छ। हेलमेट सही साइजको नभएको र भित्र राम्ररी सफा नगरिएको खण्डमा यो समस्या झनै बढ्न सक्छ।ʼ
डा. मैथिली कामत भन्छिन्, ʻयदि तपाईंले पोनीटेल जस्तो हेयरस्टाइल भएको हेलमेट लगाउनुहुन्छ वा कपाललाई जरामा कडा रूपमा तान्नुहुन्छ भने, यसले घर्षण समस्या निम्त्याउन सक्छ। यो किनभने हेलमेट लगाउँदा कपाल निरन्तर तानिने गर्छ। थप रूपमा, हेलमेटको किनारमा घर्षणको कारणले पनि कपाल भाँचिन सक्छ।ʼ
४. के हेलमेट मुनि जम्मा भएको पसिनाले डन्डीफोर निम्त्याउँछ ?
धेरै मानिसहरूले हेलमेट नलगाउनुको कारण प्रायः डन्ड्रफ भएको बताउँछन्। डा. शरिफा चौसे भन्छिन्,ʻहेलमेटले टाउकोको छालामा थोरै न्यानो र ओसिलो वातावरण सिर्जना गर्छ। त्यहाँ पसिना जम्मा हुन्छ, जसले गर्दा फंगस वा ब्याक्टेरिया बढ्न सक्छ। यो फंगसले टाउकोको छालालाई संक्रमित गर्न सक्छ, जसले गर्दा चिलाउने र डन्ड्रफ हुन्छ। त्यसैले, आफ्नो कपाललाई सधैँ सफा राख्नु र राम्रोसँग हावा चल्ने हेलमेट लगाउनु महत्त्वपूर्ण छ।ʼ
हेलमेट सफा गर्नु धेरै महत्त्वपूर्ण भएकाले धेरै समस्याबाट बच्न मद्दत हुन्छ।
५. हेलमेट लगाउनेले कपालको हेरचाह कसरी गर्नुपर्छ ?
कपाल झर्ने समस्याले सताएको छ भने के गर्ने ? डा. शरिफा चौसे भन्छिन्, ʻकपाल झर्नुको कारण हेलमेट मात्र होइन। गलत हेलमेट प्रयोग गर्दा पनि कपाल झर्ने समस्या हुन सक्छ। घर्षण, दबाब र पसिनाले कपाल झर्छ। यदि छालाको राम्रोसँग हेरचाह गरियो र ग्रन्थीहरूलाई क्षति पुगेन भने कपाल फेरि बढ्न थाल्छ। यदि लामो समयदेखि कपाल झरिरहेको छ भने यसको पछाडि अर्को कारण छ कि छैन भनेर हेर्न डाक्टरसँग परामर्श गर्नुपर्छ।ʼ
हेलमेट नलगाउनु समस्याको समाधान नभइ कपाल झर्ने समस्या रोक्न भने पक्कै सम्भव छ।
हेलमेट लगाउनाले कपाल झर्छ कि झर्दैन भन्ने प्रश्न जति सामान्य छ, त्यति नै गलत धारणाले भरिएको छ। वैज्ञानिक रूपमा हेलमेट कपाल झर्नुको प्रत्यक्ष कारण होइन।
फोहोर, पसिना, ढुसी र घर्षणले हेलमेटको स्वास्थ्यलाई असर गर्न सक्छ। त्यसैले यसलाई राम्रोसँग लगाउनु पनि महत्त्वपूर्ण छ। आफ्नो हेलमेट सफा राख्नु, राम्रोसँग फिट हुने हेलमेट लगाउनु र आफ्नो कपालको हेरचाह गर्नु सबैले कपाल झर्ने समस्याबाट बच्न मद्दत गर्न सक्छ।
कपाल झर्ने समस्या हर्मोन, आनुवंशिकी, पोषण र तनाव जस्ता धेरै कारणहरूले गर्दा हुन्छ। तर, हेलमेट मात्र दोषी होइन। त्यसैले, सुरक्षित यात्राका लागि हेलमेट लगाउन जारी राख्नुहोस्। तर आफ्नो कपालको स्वास्थ्यको पनि ख्याल राख्न नबिर्सनुहोस्।
आहार परिवर्तन, चिकित्सा उपचार, औषधि वा शारीरिक व्यायाम जस्ता प्रमुख जीवनशैली परिवर्तनहरू विचार गर्दै हुनुहुन्छ भने डाक्टर र योग्य प्रशिक्षकसँग परामर्श गर्नु महत्त्वपूर्ण छ। डाक्टरसँग आफ्नो शरीर र लक्षणहरूको राम्ररी मूल्याङ्कन गर्नु र उनीहरूको सल्लाहको आधारमा मात्र जीवनशैली परिवर्तन गर्नु उत्तम हुन्छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
