नयाँ दिल्ली : ४ जुलाई २०१७ मा, भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी बेन गुरियन विमानस्थल बाहिर टेल अविभमा (तेल अवीभ नजिक) विमानबाट ओर्लिए, उनका इजरायली समकक्षी बेंजामिन नेतन्याहु रातो कार्पेटको अर्को छेउमा पर्खिरहेका थिए ।
केही मिनेटमै दुई नेताले अँगालो हालेर भेट गरे । मोदीले विमानस्थलमा भने, ‘यो भ्रमण ‘पथ–प्रदर्शक यात्रा’ हो ।’ किनभने यो पहिलो पटक हो कि कुनै भारतीय प्रधानमन्त्रीले इजरायल भ्रमण गरेका छन् । नेतन्याहुले २०१४ मा न्यूयोर्कमा पहिलो भेट सम्झँदै भने, ‘हामीले भारत र इजरायलबीच बाँकी रहेका पर्खालहरू भत्काउने सहमति गरेका थियौं ।’
नौ वर्षपछि, मोदी २५ फेब्रुअरीमा दोस्रो भ्रमणका लागि इजरायल जाने तयारीमा छन् । विश्लेषकहरूका अनुसार, यस अवधिमा भारत–इजरायल सम्बन्धले ठूलो प्रगति गरेको छ । पहिले जहाँ भारतमा इजरायलसँगको सम्बन्ध अप्रिय थियो वा गोप्य ढंगले राखिन्थ्यो, अहिले यो एक सार्वजनिक मित्रता बनेको छ ।
मोदीले नेतन्याहुलाई बारम्बार ‘प्रिय मित्र’ भनेका छन्, यद्यपि अन्तर्राष्ट्रिय अपराध अदालतले २०२४ को अन्त्यतिर इजरायली प्रधानमन्त्रीको विरुद्ध गाजा युद्धमा युद्ध अपराध आरोप लगाउँदै गिरफ्तारी वारेन्ट जारी गरेको छ ।
भारतीय कूटनीतिज्ञहरू र अधिकारीहरूले इजरायलतर्फको झुकावलाई ‘व्यावहारिक दृष्टिकोण’ भनेर समर्थन गरेका छन्–इजरायलसँग प्राविधिक र सैन्य विशेषज्ञता छ, जसलाई नजरअन्दाज गर्न सकिन्न, उनीहरूको तर्क छ–यससँगै भारतले अरब राष्ट्रहरूसँग सम्बन्ध बलियो बनाउने प्रयास पनि गरेको छ । तर यसले केही मूल्य चुकाएको छ : प्यालेस्टाइनसँगको सम्बन्ध र भारतको नैतिक विश्वासयोग्यता केही हदसम्म प्रभावित भएको विश्लेषकहरूको मत छ ।
विचारधारात्मक गठबन्धन
पहिले भारत प्यालेस्टाइनको कट्टर समर्थक थियो । १९४७ मा भारतले संयुक्त राष्ट्रको प्यालेस्टाइन विभाजन योजना अस्वीकार गर्यो । १९८८ मा भारत पहिलो गैर–अरबी देशमध्ये एक भयो जसले प्यालेस्टाइनलाई मान्यता दियो । शीतयुद्धको अन्त्य र भारतको गणनाले नयाँ दिशा लियो । जनवरी १९९२ मा भारतले इजरायलसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गर्यो ।
मोदीको २०१४ मा सत्ता आरोहणले सम्बन्धमा ठूलो बदलाव ल्यायो । मोदीको हिन्दु राष्ट्रवादी भारतीय जनता पार्टी र इजरायलको यहूदी राष्ट्रवादबीच विचारधारामा समानता देखिन्छ । दुबै देशले ‘इस्लामिक आतंकवाद’ लाई मुख्य खतरा मान्छन् । मोदी अन्तर्गत भारत इजरायलको सबैभन्दा ठूलो हतियार खरिदकर्ता बन्यो ।
२०२४ मा, गाजा युद्धको बेला, भारतीय हतियार कम्पनीहरूले इजरायललाई रकेट र विष्फोटक बेचेको पाइएको छ । मोदीको आगामी भ्रमणअघि, दुई देशले रक्षा सम्बन्ध अझ गहिरो बनाउने सम्झौता गरेका छन् । मोदी इजरायल संसद (कनेस्सेट) मा सम्बोधन गर्ने कार्यक्रममा छन् । विश्लेषकहरूको अनुसार, मोदीको भ्रमण नेतन्याहुको लागि पनि व्यक्तिगत रूपमा महत्त्वपूर्ण छ, किनभने इजरायलमा राष्ट्रिय चुनाव नजिक छ ।
२०१७ को भ्रमण
२०१७ मा मोदीको भ्रमण दुई देशबीचको सम्बन्धमा जलय सञ्चयको क्षण थियो । पहिले भारतीय प्रधानमन्त्रीहरूले इजरायल भ्रमण गर्दा प्यालेस्टाइन भ्रमण पनि समावेश गर्थे, तर मोदीले २०१७ मा प्यालेस्टाइन भ्रमण गरेनन् । त्यो भ्रमणले दुई देशबीचको व्यापार र जनसम्पर्क विस्तार गर्यो । व्यापार १९९२ मा २०० मिलियन डलरबाट २०२४ मा ६ अर्ब डलर पुगेको छ ।
भविष्यको मध्यपूर्व
भारतले इजरायलसँग निकट सम्बन्ध राख्दै पनि प्यालेस्टाइनको लागि दुई–राज्य समाधानको पक्ष लिन्छ । भारत अब आफ्ना नीति ‘असामरिक’ नभई ‘रणनीतिक स्वतन्त्रता’ भन्छ । विश्लेषकहरूले अनुमान गर्छन् कि मोदीले इजरायलसँगको मित्रतामार्फत अमेरिकामा प्रभाव पाउन र मध्यपूर्वमा रणनीतिक लाभ लिन खोजिरहेका छन् ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
