इरानमा अमेरिका–इजरायलको तीन हप्ता लामो आक्रमणका लक्ष्य र उद्देश्य के ?

वाशिङ्टन : डोनाल्ड ट्रम्प नेतृत्वको अमेरिकी प्रशासनले इरानविरुद्धको अमेरिका–इजरायल युद्धका अन्तिम उद्देश्यहरूबारे फरक–फरक दाबी गर्दै आएको छ : क्षेत्रीय सैन्य शक्ति ध्वस्त पार्ने, नेतृत्व हटाउने, आन्तरिक असन्तोष भड्काउने र आणविक कार्यक्रम समाप्त गर्ने ।

तर बयानभन्दा बाहिर हेर्दा, पछिल्ला तीन हप्तामा गरिएका सैन्य आक्रमणहरूले अमेरिका र इजरायलले कुन लक्ष्यलाई प्राथमिकता दिएका छन् भन्ने स्पष्ट चित्र देखाएका छन् । साथै, यसले वाशिङ्टनको अन्तिम रणनीति के हो र इजरायलसँग यसको लक्ष्य कति फरक छ भन्ने प्रश्न पनि उठाएको छ ।

केही हदसम्म, आक्रमणका लक्ष्यहरूले ट्रम्प प्रशासनका बहुआयामिक युद्ध उद्देश्यहरू झल्काएका छन्, जसले ट्रम्पलाई कुनै पनि बेला ‘सफलता’ दाबी गर्दै युद्धबाट पछि हट्ने अवसर दिन सक्छ । तर विश्लेषकहरूका अनुसार, युद्ध सञ्चालन गर्ने तरिकाले धेरै सम्भावित ‘बाहिरिने बाटो’ बन्द गरिसकेको छ र लामो समयसम्म युद्ध चर्किन सक्ने अवस्था बनाएको छ ।

नीति अनुसन्धान संस्था (CSIS) का विश्लेषक जोन अल्टरम्यानले भने, ‘ट्रम्पले धेरै लक्ष्यहरू प्रस्तुत गरेका छन् । यसले उनलाई जुनसुकै बेला आक्रमण रोक्ने विकल्प दिन्छ, तर इरानले कस्तो प्रतिक्रिया दिन्छ भन्ने नियन्त्रण गर्न सकिँदैन ।’ उनले थपे, ‘अमेरिकाले बमबारी रोके पनि युद्ध रोकिने ग्यारेन्टी छैन, न त होर्मुज जलडमरू मार्ग खुल्ने, न त खाडी क्षेत्रमा स्थिरता आउने ।’

‘शक एन्ड अवे’ देखि ग्यास फिल्ड आक्रमणसम्म
विशेषज्ञहरूको अनुसार, तीन हप्ताको युद्धलाई तीन चरणमा विभाजन गर्न सकिन्छ । पहिलो चरण ‘सक एन्ड अवे’ शैलीको थियो, जसमा इरानको सैन्य क्षमता मात्र होइन, राजनीतिक र सैन्य नेतृत्वलाई पनि निशाना बनाइयो । फेब्रुअरी २८ मा आक्रमण सुरु भएको केही घण्टामै इरानले सर्वोच्च नेता अलि खामेनी र आइआरजीसीका शीर्ष अधिकारीहरूको मृत्यु पुष्टि गर्‍यो ।

यसले निर्णय प्रक्रियालाई पक्षाघात पार्ने र शासन परिवर्तनको बाटो खोल्ने प्रयास देखाएको विश्लेषण गरिएको छ । दोस्रो चरणमा आन्तरिक सुरक्षा संरचनाहरूलाई निशाना बनाइयो–आइआरजीसी मुख्यालय, बसीज अर्धसैनिक समूह, र प्रहरी संरचना । यसको उद्देश्य इरानको आन्तरिक नियन्त्रण कमजोर पारेर असन्तोष वा विद्रोह उत्पन्न गर्नु थियो ।

साथै, इराक सीमावर्ती क्षेत्रमा आक्रमणले कुर्द विद्रोही समूहहरूको प्रवेश सजिलो बनाउने प्रयास पनि संकेत गरेको बताइएको छ । तेस्रो चरणमा, दक्षिण पार्स ग्यास फिल्डमा आक्रमणले सरकारको आधारभूत सेवा (जस्तै बिजुली र ग्यास) उपलब्ध गराउने क्षमतामा असर पार्ने उद्देश्य देखाएको छ । यसपछि इरानले कतार र साउदी अरेबियामा रहेका ऊर्जा संरचनामा जवाफी आक्रमण गरेको थियो ।

मिसाइल, ड्रोन र नौसैनिक क्षमतामा आक्रमण
अमेरिका र इजरायलले विशेषगरी इरानको मिसाइल, ड्रोन र नौसैनिक क्षमतामा ध्यान केन्द्रित गरेका छन् । तर करिब ३० प्रतिशत आक्रमण स्थानीय सुरक्षा संरचनामा केन्द्रित थियो, जुन जनतामाथि नियन्त्रण कायम गर्न प्रयोग हुन्छ । आश्चर्यजनक रूपमा, इरानका आणविक केन्द्रहरू सबैभन्दा कम निशाना बनाइएका स्थानहरूमध्ये परेका छन् ।

हालसम्मः
अमेरिका–इजरायलले १,४३४ आक्रमण गरेका छन् ।
इरानले ८३५ जवाफी आक्रमण गरेको छ ।

अमेरिकाले ७,८०० भन्दा बढी लक्ष्यमा आक्रमण गरेको र ८,००० भन्दा बढी सैन्य मिसन उडान गरेको दाबी गरेको छ ।

ह्वाइट हाउसले इरानको मिसाइल क्षमता लगभग ध्वस्त भएको दाबी गरेको छ । तर विशेषज्ञहरू भन्छन्–इरान अझै पनि क्षति पु¥याउन सक्षम छ ।

लामो ‘क्षय युद्ध’
इरानले ‘मोजाइक रणनीति’ अपनाएको छ, जसले नेतृत्व गुमे पनि युद्ध जारी राख्न सक्षम बनाउँछ । विश्लेषकहरूका अनुसारः इरान कमजोर भएको छ । तर पूर्ण रूपमा हार मानेको छैन । युद्ध लामो समयसम्म चल्न सक्छ । अमेरिकी गुप्तचर प्रमुख Tulsi Gabbard ले पनि इरानको शासन कमजोर भए पनि अझै सक्रिय रहेको बताएकी छन् । 

‘विजय’ को मापदण्ड के हो ?
युद्ध अहिले क्रमिक रूपमा बढ्दै गएको छ, जसले अझ ठूलो आक्रमण र नागरिक पूर्वाधारमा क्षति पुर्‍याउने सम्भावना बढाएको छ । अमेरिकाले शक्तिशाली ‘बंकर बुस्टर’ बम प्रयोग गर्न थालेको छ र थप सैनिक तैनाथीको सम्भावना पनि छ । तर विशेषज्ञहरूका अनुसार ठूलो संख्यामा सैनिक बिना होर्मुज जलडमरू नियन्त्रण गर्न गाह्रो छ, कूटनीतिक समाधान बिना दीर्घकालीन समाधान सम्भव छैन ।

आणविक कार्यक्रम
इरानको आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा नष्ट गर्न जमिनमा सेना पठाउनु आवश्यक पर्न सक्छ । संयुक्त राष्ट्रका आणविक प्रमुख राफेल ग्रोसीले चेतावनी दिएका छन् कि यस्तो ठूलो कार्यक्रम हवाई आक्रमणबाट मात्र समाप्त गर्न गाह्रो छ । 

अमेरिका र इजरायलका फरक लक्ष्य

विशेषज्ञहरूका अनुसार अमेरिका मिसाइल, नौसेना र सैन्य क्षमता कमजोर पार्ने रणनीतिमा छ भने इजरायल शासन परिवर्तनसम्म जाने रणनीतिमा छ । इजरायलले केही प्रमुख व्यक्तिहरूको हत्या गर्दै आन्तरिक अस्थिरता बढाउने रणनीति अपनाएको देखिन्छ । ट्रम्पले दक्षिण पार्स आक्रमणबारे इजरायलको आलोचना गर्नुले दुवै देशका लक्ष्य फरक हुन सक्ने संकेत दिएको छ ।