उतारचढावले भरिएको २४ घण्टामा कसरी युद्धविराम गर्न सहमत भए इरान र इजरायल ?
असार ११, २०८२ बुधबार १४:४४:२७
काठमाडौं : जुन १३ देखि इजरायलले इरानको सैन्य पूर्वाधारमा व्यापक क्षति पुर्याउन थाल्यो। प्रतिक्रियामा इरानी क्षेप्यास्त्रले इजरायलको प्रतिरक्षा प्रणालीलाई तोडेपछि अमेरिकाले इरानको आणविक आधारमा बम खसाल्यो।
यसपछि सोमबार बिहानदेखि २४ घण्टाभित्र घटनाक्रम द्रुत गतिमा परिवर्तन भयो। यस समयमा एक अमेरिकी हवाई अड्डामा आक्रमण भयो। ह्वाइट हाउसले इरान र इजरायल बीच मध्यस्थता गरेपछि युद्धविराम सम्झौता भयो। तर एउटा समयमा यस्तो आयो कि अब कुनै पनि कुरा मिल्ने छैन जस्तो लाग्यो।
‘कतारमा रहेका अमेरिकी नागरिकलाई निर्देशन’
जुन २३, ०७:०० (वासिङ्टन समय)
मध्यपूर्वमा तनाव फैलिएको पहिलो संकेत कतारमा रहेका अमेरिकी नागरिकलाई जारी गरिएको सन्देशबाट आएको थियो। अमेरिकाले आफ्ना नागरिकलाई सुरक्षित ठाउँमा बस्न भनेको थियो।
बेलायतले पनि यस्तै सल्लाह दियो। इरानले कतारमा रहेको अमेरिकी हवाई अड्डामा आक्रमण गर्न सक्छ भन्ने डर पहिले नै गरिएको थियो।
इरानले पहिले नै आफ्ना तीन आणविक केन्द्रमा अमेरिकी आक्रमणको जवाफ दिने घोषणा गरिसकेको थियो।
इजरायली आक्रमण सुरु भएदेखि नै इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनी बंकरमा गएको र त्यहाँबाट अमेरिकाविरुद्ध बदला लिने आदेश दिएको बताइएको छ।
‘गम्भीर खतरा’
जुन २३ दिउँसो १२:०० बजे (वासिङ्टन समय)
आक्रमणको डरले कतारले आफ्नो हवाई क्षेत्र बन्द गर्यो।
दोहाको हवाई ट्राफिक नियन्त्रणले सबै यात्रुवाहक विमानलाई फिर्ता पठाउन थाल्यो। दोहा संसारको सबैभन्दा व्यस्त विमानस्थल मध्ये एक हो।
त्यसपछि बीबीसीले अल उदेइद एयरबेसमा इरानी क्षेप्यास्त्र आक्रमणको गम्भीर खतरा रहेको थाहा पायो। नाम न छाप्ने सर्तमा बोल्दै अमेरिकी अधिकारीले कतारतर्फ क्षेप्यास्त्र प्रक्षेपक आउँदै गरेको देखिएका बताए।
यसपछि अमेरिकी रक्षामन्त्री पिट हेगसेथ र एक वरिष्ठ जनरल ह्वाइट हाउस गए। केही घण्टा पछि दोहामा विस्फोटको आवाज सुनियो। शहरको आकाशमा क्षेप्यास्त्र देखिए।
‘बल होइन, कमजोरी’
जुन २३, १३:०० (वासिङ्टन समय)
इरानको सरकारी मिडियाले यस प्रतिआक्रमणबारे रिपोर्ट गर्न थाले। यसपछि इरानी रिभोलुसनरी गार्ड्स कोर्प्स (आईआरजीसी) ले पनि आक्रमणको पुष्टि गर्यो।
आईआरजीसीले भन्यो, ‘यस क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी अड्डा शक्ति होइनन् तर कमजोरी हुन्।’
आक्रमणको प्रतिक्रिया अमेरिकाभन्दा अगाडि कतारबाट आयो। कतारले आफ्नो सार्वभौमसत्ताको उल्लंघनलाई आक्रमण भनेको छ। कतारले इरानबाट आएका क्षेप्यास्त्रलाई रोकेको र त्यहाँ कुनै पनि जनधनको क्षति नभएको बताएको छ।
उही समयमा खामेनीको एक्स अकाउन्टमा एउटा भड्काउने तस्बिर पनि देखा पर्यो। जसमा अमेरिकी सैन्य अड्डामा क्षेप्यास्त्र आक्रमण गरिएको र च्यातिएको अमेरिकी झण्डा जलाइएको देखाइएको थियो। तर उनले लेखे,‘हामीले कसैलाई हानि गरेनौँ।’
यसपछि अमेरिका र कतारलाई इरानी आक्रमणबारे पहिले नै जानकारी रहेको जस्तो देखिन्थ्यो। विश्लेषकका अनुसार इरानले प्रत्यक्ष युद्ध निम्त्याउने क्षति नपुर्याईकन आफ्नो राष्ट्रले अमेरिकालाई जवाफ दियो भन्न सकोस् भन्ने जानाजानी गरिएको थियो। यो शान्तितर्फको संकेत थियो भने विश्व अमेरिकी राष्ट्रपतिले के भन्छन् भनेर पर्खिरहेको थियो।
‘शान्तिको समय’
जुन २३, १६:०० (वासिङ्टन समय)
‘कमजोर। अपेक्षित। प्रभावकारी रूपमा रोकियो।’ डोनाल्ड ट्रम्पले इरानी आक्रमणको वर्णन उही शब्दमा गरे। तर उनको स्वर त्योभन्दा नरम थियो। राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानलाई धन्यवाद दिँदै भने,‘हामीलाई आक्रमणको अग्रिम जानकारी मिलेको थियो।’
उनले थप भने, ‘सायद अब इरान शान्ति र सद्भावतर्फ अघि बढ्नेछ र म इजरायललाई पनि त्यसै गर्न प्रोत्साहित गर्नेछु।’
दुई घण्टा अगाडि इरानले अमेरिकी हवाई अड्डामा आक्रमण गरेको थियो। दुई दिन अगाडि ट्रम्पले इरानमा अभूतपूर्व आक्रमणको आदेश दिएका थिए।
त्यसपछि ट्रम्पले इरान र इजरायलका नेतालाई शान्तिको पाठ सिकाइरहेका थिए। सामाजिक सञ्जालमा उनले लेखे,‘बधाई छ, शान्तिको समय आएको छ१’
‘१२ दिने युद्ध’
जुन २३, १८:०० (वासिङ्टन समय)
पर्दा पछाडि अमेरिका, इरान, इजरायल र कतारबीच वार्ता चलिरहेको कुरा अब बाहिर आएको छ।
डोनाल्ड ट्रम्पले इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूसँग सिधै कुरा गरे। फोनवार्ता निजी थियो तर सन्देश स्पष्ट थियो–युद्ध अब रोकिनुपर्छ।
त्यही समयमा अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्स र मध्यपूर्वका लागि अमेरिकी विशेष वार्ताकार स्टिभ विटकफले इरानी प्रतिनिधिलाई प्रत्यक्ष र कूटनीतिक माध्यमबाट सम्पर्क गरिरहेका थिए।अमेरिकाको प्रयास ट्रम्पले युद्धविराम हासिल गर्ने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण ठानेका थिए।
सम्झौता करिब तयार भएको रिपोर्ट आएका थिए। तर केही फरक कथन पनि बाहिर आउँदै थिए। तैपनि, बिस्तारै आशा पलाउन थाल्यो।
त्यसपछि बिहान ११:०० बजे (बेलायत समय) पछि राष्ट्रपतिले सामाजिक सञ्जालमा लेखे,‘सबैलाई बधाई छ।’
उनले इरान र इजरायल पूर्ण युद्धविराममा सहमत भएको र छ घण्टा पछि लागू हुने लेखेका थिए। उनले यसलाई १२ दिनको युद्ध भने।
‘अन्तिम क्षेप्यास्त्र’
जुन २३, २२:०० (वासिङ्टन समय)
इजरायलमा साइरन बज्न थालेपछि मानिसहरू लुक्न बाध्य भए। इजरायली रक्षा बलले इरानी क्षेप्यास्त्र आउँदैछन् भन्दै अलर्ट जारी गर्यो।
एक घण्टा भित्र इजरायलले इरानले तीन राउन्ड क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको बताएको छ। बिहानसम्म थप क्षेप्यास्त्र प्रहार गरिएको थियो।
इजरायलको एक बहुतले आवासीय भवनमा क्षेप्यास्त्र प्रहार हुँदा चार जनाको मृत्यु भएको छ।इजरायली प्रधानमन्त्री नेतान्याहूले इरानले आफ्नो सबैभन्दा ठुलो क्षेप्यास्त्रबाट आक्रमण गरेको आरोप लगाए।
यसैबीच इरानी मिडियाले इजरायलले उत्तरी शहर अस्तौन–ये अशरफियाहमा आक्रमण गरेको र नौ जनाको मृत्यु भएको बताएको छ। मारिनेमा मोहम्मद रेजा सिद्दीकी साबरी नामका एक आणविक वैज्ञानिक पनि थिए।
त्यस क्षेत्रका डेपुटी गभर्नरले चारवटा अपार्टमेन्ट पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएको बताए। नजिकैका केही घर भत्किएका छन्। इरानले युद्धविरामको समयसीमा अघि कारबाही सुरक्षित गर्न इजरायलले अन्तिम क्षेप्यास्त्र आक्रमण गरेको आरोप लगाएको छ।
इजरायली सेनाले पछि राति आक्रमणको पुष्टि गर्यो। इराकी सरकारले आफ्नो क्षेत्रमा ड्रोन आक्रमण गरिएको दाबी गरेपनि लडाईं अन्त्यसम्म जारी रहेको थियो।
‘युद्धविराम सुरु’
जुन २४, ०१:०० (वासिङ्टन समय)
ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमा लेखे ‘युद्धविराम अब लागू भएको छ। कृपया यसको उल्लंघन नगर्नुहोस्१’ केही समयपछि इजरायलले युद्धविराम स्वीकार गर्यो।
इजरायलले इरानको आणविक र ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र क्षमता नष्ट गरेको एक विज्ञप्तिमा उल्लेख छ। इरानका विदेशमन्त्री सैयद अब्बास अराघचीले पहिले नै ट्रम्पको प्रस्तावित युद्धविरामको लागि इरान तयार रहेको संकेत गरिसकेका थिए।
तर केही समय नबित्दै युद्धविराम पनि समस्यामा पर्यो। इजरायली सेनाले इरानबाट क्षेप्यास्त्र प्रहार गरिएको र आफ्नो हवाई रक्षा प्रणाली सक्रिय गरेको बताएको छ। इरानले यसलाई अस्वीकार गरेको छ। तर इजरायली रक्षामन्त्रीले इरानी राजधानी तेहरानमा आक्रमण गर्ने आदेश दिएको बताएका छन्। ट्रम्पको सम्झौता खतरामा परेको जस्तो देखिन्थ्यो।
इजरायली लडाकु विमान तेहरानतर्फ उडिरहेका बेला ट्रम्पले पोस्ट गरे, ‘यी बमहरू नफाल्नुहोस्। यदि तपाईंले त्यसो गर्नुभयो भने यो गम्भीर उल्लंघन हुनेछ। अब आफ्ना पाइलटलाई फिर्ता बोलाउनुहोस्१’
‘अब शान्त हुनुपर्छ’
२४ जुन, ०७:०० (वासिङ्टन डिसी)
वासिङ्टन डीसीमा बिहान उज्यालो हुने बित्तिकै अमेरिकी राष्ट्रपति ह्वाइट हाउसको ल्यानमा आइपुगे। त्यहाँ उनले नेटो शिखर सम्मेलनका लागि हेलिकप्टर समात्नु पर्ने थियो।
उनले इजरायल र इरान दुवैले युद्धविराम उल्लङ्घन गरेको बताए। तर सम्झौता अझै पनि लागू रहेको दोहोर्याए। ‘यीनिसहरू शान्त हुन आवश्यक छ’, ट्रम्पले भने, ‘सम्भवतः समयसीमा पछि गल्तीले इरानी रकेट प्रहार भयो र त्यो छुट्यो।’
राष्ट्रपति रिसाएका देखिन्थे। उनले आफू इजरायलसँग खुसी नभएको जनाउँदै युद्धविराम सुरु हुने बित्तिकै उसले आक्रमण गरेको उल्लेख गरे। उनले भने,‘म इरानसँग पनि खुसी छैन।’
यसपछि हेलिकप्टरले राष्ट्रपति ट्रम्पलाई मेरील्याण्डको सैन्य अड्डामा लग्यो। जहाँबाट उनी एयर फोर्स वानमा हल्याण्ड प्रस्थान गरे। उनले विमानबाटै नेतानहायुलाई फोन गरे।
ह्वाइट हाउसको एक स्रोतले सीबीएस न्यूजलाई बताएअनुसार राष्ट्रपति फोनवार्ताको क्रममा धेरै कडा र स्पष्ट थिए। नेतान्याहूले परिस्थितिको गम्भीरता र राष्ट्रपतिको चिन्ता बुझेका थिए।
राष्ट्रपतिले आफूले नेतान्याहूलाई इरानतर्फ उडान गर्ने लडाकु विमानका पाइलटलाई फिर्ता बोलाउन आग्रह गरेका बताए।
प्रतिक्रिया दिनुहोस !
