बन्दीपुर : भ्यालेन्टाइनको साँझ, नेपथ्य र आन्तरिक पर्यटनको उज्यालो

तनहुँ : तनहुँको हरियो काखमा अँगालो हालेर बसेको बन्दीपुर सधैंझैँ शान्त थियो । ढुङ्गा छापिएका गल्लीहरू बिहानको घामसँगै टल्किन्थे, काठका कलात्मक झ्यालहरूले समयको कथा सुनाउँथे र टाढा देखिने हिमशृङ्खलाले आकाशलाई अझै गहिरो बनाई दिन्थ्यो । तर १४ फेब्रुअरीको साँझ त्यो शान्तिमा केही विशेष मिसिएको थियो-प्रेम, संगीत र आत्मीयताको अद्भुत संगम ।

भ्यालेन्टाइन डे धेरैका लागि जोडीहरूको उत्सव हुन सक्छ, तर त्यो दिन बन्दीपुरका लागि केवल प्रेमको पर्व थिएन; त्यो आन्तरिक पर्यटनको उत्सव थियो । देशका विभिन्न सहरहरूबाट आएका मानिसहरूले पुरानो बजारलाई जीवन्त बनाएका थिए । पोखराको फेवा किनारबाट आएका युवा, चितवनको समथर भूमिबाट आएका परिवार, काठमाडौंको व्यस्तता छाडेर केही क्षण शान्ति खोज्दै आएका जोडीहरू-सबै एउटै गल्लीमा मिसिएका थिए ।

ढुङ्गामा टेकिएका हरेक पाइला केवल यात्रुका थिएनन्; ती आफ्नै देशलाई चिन्ने चाहनाका पाइला थिए । बन्दीपुरले फेरि एक पटक प्रमाणित गर्‍यो कि सुन्दरता खोज्न टाढा जानु पर्दैन । आफ्नै माटोमा, आफ्नै गाउँ–सहरमा, आफ्नै इतिहासमा असंख्य कथाहरू लुकेका छन् । आन्तरिक पर्यटन केवल आर्थिक गतिविधि होइन; यो सांस्कृतिक पुनर्जागरण हो, आत्मपहिचानसँगको पुनर्मिलन हो ।

साँझ बिस्तारै गहिरिँदै जाँदा टुँडिखेलतर्फ भीड बढ्दै गयो । जोडीहरू हात समाएर उभिएका थिए । परिवारहरू सँगै बसेर चिया पिइरहेका थिए । बालबालिका दौडिरहेका थिए, उनीहरूको हाँसो चिसो हावासँगै मिसिएको थियो । वृद्धवृद्धा पछ्यौरी ओढेर कुर्सीमा बसेका थिए, उनीहरूको आँखामा प्रतीक्षाको चमक थियो ।

त्यसैबीच मञ्चमा उक्लियो नेपाली सांगीतिक चेतनाको प्रतीक-नेपथ्य ।
पहिलो सुर बज्ना साथ वातावरण बदलियो । मादलको ताल र गिटारको झंकारले चिसो हावालाई पनि ततायो । जब अमृत गुरुङको स्वर फैलियो, त्यो केवल गीत थिएन-त्यो पहाडको आत्मा बोलिरहेको जस्तो लाग्थ्यो ।

‘रेशम’ गुञ्जिँदा हजारौं मानिसले एउटै स्वरमा गाए । त्यो क्षणमा न कसैको ठेगाना थियो, न कुनै दूरी । सबै एउटै भावनामा बाँधिएका थिए । गीतका शब्दहरू केवल धुन थिएनन्; ती सम्झनाहरू थिए, देशप्रतिको प्रेमका धड्कन थिए, आफ्नोपनको अनुभूति थिए ।

नेपथ्यका गीतहरूले प्रेमलाई केवल रोमान्टिक सम्बन्धमा सीमित गरेनन् । ती गीतहरूले मातृभूमिप्रतिको प्रेम, संस्कृतिप्रतिको गर्व र पहिचानप्रतिको आत्मीयता झल्काए । जब हजारौं स्वर एकैसाथ गुञ्जिए, त्यो दृश्य केवल कन्सर्ट थिएन-त्यो सामूहिक आत्मीयताको उत्सव थियो ।
 

बन्दीपुरको इतिहास लामो छ । एक समय व्यापारिक केन्द्रको रूपमा फस्टाएको यो बजारले समयसँगै धेरै उतारचढाव देख्यो । तर पछिल्ला वर्षहरूमा आन्तरिक पर्यटनले यसलाई पुनर्जीवित बनाएको छ । पुराना घरहरूलाई होमस्टेमा रूपान्तरण गरिएको छ । स्थानीय परिकारहरू पर्यटकका लागि आकर्षण बनेका छन् । हस्तकला र परम्परागत कला फेरि जीवन्त भएका छन् ।

त्यो साँझ होटल, होमस्टे र रेस्टुरेन्टहरू भरिभराउ थिए । स्थानीय व्यवसायीहरू व्यस्त थिए, तर उनीहरूको अनुहारमा थकानभन्दा बढी खुशी झल्किन्थ्यो । किनकी त्यो भीड केवल व्यापार थिएन; त्यो आफ्नै देशभित्रको विश्वास थियो । आन्तरिक पर्यटनले केवल आर्थिक फाइदा ल्याउँदैन; यसले सामाजिक सम्बन्ध बलियो बनाउँछ ।

जब देशका विभिन्न भूगोलबाट आएका मानिसहरू एउटै स्थानमा भेला हुन्छन्, उनीहरूले एकअर्काको संस्कार, भाषा र जीवन शैली बुझ्ने अवसर पाउँछन् । त्यो बुझाइ नै राष्ट्रिय एकताको आधार हो । भ्यालेन्टाइन डेमा बन्दीपुरले देखायो कि प्रेम केवल दुई व्यक्तिबीच सीमित हुँदैन । प्रेम आफ्नै गाउँ घुम्ने उत्साहमा पनि हुन्छ । आफ्नै संस्कृति जोगाउने प्रयासमा पनि हुन्छ । आफ्नै कलाकारलाई साथ दिने भावनामा पनि हुन्छ ।

कार्यक्रमको अन्तिम गीत बज्दा टुँडिखेल तालीले गुञ्जियो । आकाशमा ताराहरू टल्किरहेका थिए, बजारका बत्तीहरू सुनौलो भएर चम्किरहेका थिए । संगीत रोकियो, तर त्यो साँझको ऊर्जा रोकिएन । मानिसहरू अझै केहीबेर त्यहीं बसेर त्यो क्षणलाई मनमा कैद गरिरहेका थिए ।

त्यो साँझले देखायो कि संगीतले दूरी मेटाउन सक्छ । एउटा गीतले हजारौं अपरिचित मानिसहरूलाई एउटै भावनामा बाँध्न सक्छ । एउटा ऐतिहासिक सहरले फेरि नयाँ पुस्तालाई आफ्नो कथा सुनाउन सक्छ । नेपथ्यको स्वर र बन्दीपुरको आत्माले मिलेर त्यो साँझलाई ऐतिहासिक बनायो । त्यो केवल मनोरञ्जनको कार्यक्रम थिएन; त्यो सांस्कृतिक जागरणको क्षण थियो ।

जब हामी आफ्नै देशका सहर र गाउँ घुम्छौं, हामी केवल नयाँ ठाउँ हेर्दैनौं-हामी आफ्नो इतिहाससँग भेट्छौं । हामी आफ्नै माटोसँग पुनः जोडिन्छौं ।
अन्त्यमा, बन्दीपुरका ढुङ्गाहरूले फेरि फुसफुसाए
‘माया यहाँ सधैं थियो, छ, र रहनेछ ।
आफ्नो माटोप्रतिको माया,
आफ्नो संस्कृतिप्रतिको माया,
र एकअर्काप्रतिको माया ।’