मंगल ग्रहमा भेटियो सात यौगिक, जसले बनाएका थिए पृथ्वीमा जीवनको उत्पत्ति सम्भव

अमेरिका : क्युरियोसिटी रोभरले मंगल ग्रहमा पहिलो पटक गरिएको प्रयोगमा जीवनका ‘निर्माण ब्लक’ पत्ता लगाएको छ । क्युरियोसिटी रोभरले मंगल ग्रहमा अहिलेसम्म फेला परेको सबैभन्दा विविध प्रकारका जैविक अणुहरू फेला पारेको छ । जसमा सात वटा यस्ता यौगिकहरू पनि छन् जुन यसअघि रातो ग्रहमा कहिल्यै भेटिएका थिएनन् ।

यी कार्बनयुक्त यौगिकहरू त्यही ‘निर्माण ब्लक’ हुन् जसले पृथ्वीमा जीवनको उउत्पत्ति सम्भव बनाएका थिए । मंगलबार ‘नेचर कम्युनिकेशन’ जर्नलका अनुसार मंगल ग्रहमा पहिलो पटक गरिएको एक विशेष प्रयोगबाट यो नतिजा आएको हो । रोभरले चट्टानको नमूना संकलन गरी त्यसलाई रासायनिक घोलमा घोलेर यसको संरचनाका रहस्यहरू उजागर गरेको थियो ।

अध्ययनका प्रमुख लेखक डा. एमी विलियम्सका अनुसार, यी जैविक अणुहरू मंगल ग्रहमा करिब ३.५ अर्ब वर्षदेखि सुरक्षित रहँदै आएका हुन सक्छन्। उनी फ्लोरिडा विश्वविद्यालयमा भू–विज्ञानकी सह–प्राध्यापक र क्युरियोसिटी मिसनकी वैज्ञानिक हुन् । ‘यी निष्कर्षहरू महत्वपूर्ण छन् किनभने यसले देखाउँछ कि ठूलो र जटिल जैविक पदार्थ मंगल ग्रहमा दीर्घ भूगर्भीय समयसम्म सुरक्षित रहन सक्छ । यद्यपि त्यहाँको कठोर विकिरण वातावरण छ’, विलियम्सले भनिन् । उनले भनेकी छिन् । ‘यसले मंगल ग्रहमा बस्न योग्य वातावरणको खोजलाई सहयोग गर्छ, जसको अर्थ जीवन बस्न सक्ने स्थान हो ।’

यी परिणामहरूले क्युरियोसिटीले यसअघि गरेको जैविक यौगिकहरूको खोजलाई थप मजबुत बनाउँछन् र यो विचारलाई समर्थन गर्छन् कि अरबौं वर्षअघि मंगल ग्रह सम्भवतः बस्न योग्य ग्रह थियो, आजको जस्तो जमेको मरुभूमि होइन । अध्ययनका सह–लेखक तथा नासा जेट प्रोपल्सन ल्याबका क्युरियोसिटी परियोजना वैज्ञानिक अश्विन वासावाडाले भने, ‘यो मिसनको सबैभन्दा ठूलो खुलासा केवल मंगल ग्रह बस्न योग्य थियो भन्ने मात्र होइन, तर त्यो कति अद्भुत रूपमा बस्न योग्य थियो भन्ने हो ।’

यो विशेष ‘वेट केमिस्ट्री’ प्रयोगले फेला परेका अणुहरू प्राचीन जीवनका संकेत हुन् कि होइनन्, वा ती उल्का पिण्डहरूको टक्करबाट आएका हुन् वा केवल भूगर्भीय प्रक्रियाबाट बनेका हुन् भन्ने कुरा छुट्याउनका लागि डिजाइन गरिएको थिएन । तर यी खोजहरूले ग्रह विज्ञानमा एउटा महत्वपूर्ण बिन्दु जोड्छन् । मंगल ग्रहमा जीवन कहिल्यै थियो कि थिएन भन्ने कुरा निश्चित गर्न पृथ्वीमा नमूना फिर्ता ल्याउन आवश्यक हुन्छ । 

क्युरियोसिटीको ‘मास्टक्याम’ ले २०१९ मा माउन्ट शार्पको एउटा क्षेत्रको तस्बिर खिचेको थियो, जहाँ धेरै माटोयुक्त ( चट्टानहरू छन् । क्युरियोसिटी रोभर सन् २०१२ मा मंगल ग्रहको गेल क्रेटरमा अवतरण गरेको थियो, जसको उद्देश्य ग्रह कहिल्यै बस्न योग्य थियो कि थिएन भन्ने पत्ता लगाउनु थियो । वर्षौंसम्म रोभरले क्रेटरभित्रको माउन्ट शार्प भन्ने संरचना माथि चढ्दै गयो, जहाँ क्ले (माटो) भरिएको तहहरू अध्ययन गर्ने लक्ष्य थियो । यी क्ले तहहरूले जैविक अणुहरू संरक्षण गर्न सक्छन् र यसले देखाउँछ कि प्राचीन समयमा मंगल ग्रहमा पानी मात्र थिएन, तर त्यो समयमा पानी बारम्बार हराउने र फेरि देखा पर्ने प्रक्रिया पनि भएको थियो ।