नेपाल राष्ट्र बैंकको १८ औं गभर्नरमा नियुक्त भएका पौडेल को हुन् ? के छ अनुभव ?

 काठमाडौं : लामो प्रतीक्षापछि अन्ततः डा. विश्वनाथ पौडेल नेपाल राष्ट्र बैंकको १८औं गभर्नर नियुक्त भएका छन् । मंगलबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले पौडेलको नियुक्ति गरेसँगै करिब डेढ महिनादेखि रिक्त रहेको गभर्नर पदले बल्ल न्याय पाएको छ । 

अर्थमन्त्री विष्णुप्रसाद पौडेल, निवर्तमान गभर्नर महाप्रसाद अधिकारी र अर्थविद् डा. पोषराज पाण्डेको सिफारिस समितिले गभर्नरका लागि ३ जनाको नाम मन्त्रिपरिषदमा पेस गरेको थियो । जसमा पहिलो नम्बरमा डा पौडेल, दोस्रोमा कामु गभर्नर डा. निलम तिम्सिना ढुंगाना र तेस्रोमा पूर्वसचिव दिनेश भट्टराई थिए । तीमध्येबाट मन्त्रिपरिषद्ले प्रा.डा पौडेललाई नियुक्ति गर्ने निर्णय गरेको बैठकपछि सञ्चारमन्त्री पृथ्वीसुब्बा गुरुङले जानकारी दिए । 

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाबीच पौडेललाई गभर्नर नियुक्त गर्ने सहमति जुटेपछि प्रक्रिया अघि बढाइएको हो । मंगलबार बिहान ओली र देउवाबीच यसबारे ठोस निर्णय भएको थियो । १७औं गभर्नर महाप्रसाद अधिकारीको ५ वर्षे कार्यकाल चैत २४ गते सकिएको थियो । त्यसयता निलम ढुंगानाले कायम मुकायमको जिम्मेवारी सम्मालेकी थिइन् ।

अधिकारीको कार्यकाल सकिएपछि गभर्नर आफ्नो पोल्टामा पार्न सत्तारूढ कांग्रेस–एमाले दुवैले पहल गरेका थिए । अन्ततः प्रधानमन्त्री ओली कांग्रेसलाई गभर्नर दिन राजी भएका थिए । जेठ १५ गते बजेट सार्वजनिक हुने मिति नजिकिँदै गर्दा अर्थमन्त्री पौडेलले छिटो गभर्नर नियुक्तिमा जोडबल गरेका थिए । प्रधानमन्त्री ओलीदेखि कांग्रेस सभापति देउवालाई छिटो गभर्नर नियुक्तिका लागि निर्णयमा पुग्न अर्थमन्त्रीले पटक–पटक आग्रह गर्दै आएका थिए । 

एमालेले कार्यकारी निर्देशक डा. प्रकाशकुमार  श्रेष्ठ (जो अहिले राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य छन्) र कांग्रेसले नबिल बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) ज्ञानेन्द्रप्रसाद ढुंगानालाई गभर्नरमा अघि बढाउन खोजेको चर्चा चलेको थियो । यसकारण डा.  श्रेष्ठले राष्ट्र बैंकबाट र ढुंगानाले सीईओबाट राजीनामा दिएका थिए । तर, यता प्रधानमन्त्री केपी ओलीले आफूले राष्ट्रपति, मुख्यसचिव, प्रधानन्यायाधीश लगायतमा महिला नेतृत्व ल्याएको भन्दै गभर्नरमा पनि कामु गभर्नर डा. निलम तिम्सिना ढुंगानालाई अघि ल्याउन खोजेका थिए । तर, भागबन्डाका कारण कांग्रेस यसमा सहमत भएन । 

यसपछि कांग्रेसले राष्ट्र बैंकका कार्यकारी निर्देशक डा.गुणाकर भट्टलाई गभर्नरमा अगाडि बढाउन खोज्यो । यसपछि डा.भट्टले राजीनामा दिएर बाहिरिन खोजे तर उनको राजीनामालाई कामु गभर्नर तिम्सिनाले स्वीकृत गरिनन् । अन्ततः सिफारिस समिति सदस्यमा प्रवेश गरेका डा. पौडेल गभर्नर बन्न सफल भए । 

नेपाल राष्ट्र बैंक ऐनअनुसार गभर्नरको नियुक्ति नेपाल सरकार, मन्त्रिपरिषद्ले तोकेबमोजिम गठन भएको सिफारिस समितिको सिफारिसको आधारमा गभर्नरको नियुक्ति गर्ने व्यवस्था छ । सोहीअनुसार राष्ट्र बैंकको नयाँ गभर्नर नियुक्तिका लागि सिफारिस समिति गठन गर्न सरकारले अर्थ मन्त्रालयलाई फागुन २१ गते स्वीकृति दिएको थियो ।  

अर्थमन्त्री पौडेलको संयोजकत्वमा पूर्वगभर्नरबाट विजयनाथ भट्टराई र विज्ञबाट प्रा. डा. विश्व पौडेललाई राखेर सिफारिस समिति गठन गरियो । त्यसबाट पौडेलले राजीनामा दिएपछि रिक्त स्थानमा निवर्तमान गभर्नर अधिकारीलाई समावेश गरियो । यसपछि फेरि कांग्रेसले सिफारिस गरेको प्रा.डा. पौडेललाई गभर्नरमा अघि सार्ने देखिएपछि उनले पनि सिफारिस समितिबाट राजीनामा दिए । उक्त स्थानमा अर्थविद् डा. पोषराज पाण्डेलाई सदस्य बनाइयो । तर, यसबीच गभर्नर बन्ने लाइनमा रहेका डा.पौडेलविरुद्ध सर्वोच्च अदालतमा रिटसमेत पेस भयो । उनको नियुक्तिमा नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ को प्रतिकूल हुने दाबीसहित रिट निवेदन पेस भयो । 

सर्वोच्चले जेठ ६ गते त्यसलाई दरपिठ गरिदियो । त्यसविरुद्ध परेको रिटमा मंगलबारै सर्वोच्चले दरपिठ सदर गरिदियो । जसका कारण पौडेलको नियुक्ति सहज बन्यो । 

को हुन् पौडेल ?
जो हुन् ख्यातिप्राप्त अर्थविद पछिल्लो युवापुस्तामा ख्यातिप्राप्त अर्थविद्को सूचीमा पर्छन् डा. पौडेल । विशेष गरेर वित्त नीतिमा उनको राम्रो दख्खल छ । उनले अमेरिकाको युनिभर्सिटी अफ क्यालिफोर्निया, बर्कलेबाट कृषि तथा प्राकृतिक स्रोत अर्थशास्त्रमा विद्यावारिधि गरेका छन् । 

उनलाई अर्थतन्त्र, समाज र इतिहासका अध्येता मानिन्छ । उनले बेला–बेला विभिन्न सञ्चारमाध्यममा अर्थशास्त्र तथा इतिहाससम्बन्धी लेखहरू प्रकाशितसमेत गर्दै आए । उनी सन् २०१२ देखि २०१३ सम्म सानिमा बैंकको निर्देशक थिए । त्यसपछि सन् २०१२ डिसेम्बरदेखि २०१५ जनवरीसम्म विश्व बैंकको कन्सलट्यान्ट भए । यससँगै, सन् २०१८ फेब्रुअरीदेखि २०२० अप्रिलसम्म अन्तर्राष्ट्रिय  श्रम संगठनको नेपालस्थित कार्यालयमा आर्थिक 
सल्लाहकार भए । मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेशनको नेपालस्थित कार्यालयमा पनि अर्थशास्त्रीको रूपमा कार्य गरे । 

उनले युलेन्स स्कुलमा गस्ट २०१९ देखि जुलाई २०२१ सम्म बोर्ड अफ ट्रस्टीका रूपमा काम गरेका थिए । उनी पीएचडी गरेर फर्किएपछि काठमाडौं विश्वविद्यालयमा प्राध्यापन सुरु गरे । एसिस्टेनट प्रोेफेसर हुँदै भिजिटिङ एसोसिएट प्रोफेसर भए । उनले काठमाडौं विश्वविद्यालय (केयू) मा करिब ९ वर्ष ३ महिना प्राध्यापन गरे । 

पछिल्लो १ वर्ष ११ महिनादेखि केयूमा प्रोफेसरका रूपमा कार्यरत थिए । यसबाहेक उनले नेपाल उद्योग परिसंघमा थिंकट्यांक स्थापना गरी प्रमुख आर्थिक सल्लाहकारको भूमिकासमेत निर्वाह गरे । उनी नेपाल इकोनोमिक्स ओलम्पियाडको अध्यक्षसमेत भए । 

यसैबीच, उनी २०७८ साउन १२ गते राष्ट्रिय योजना आयोगमा उपाध्यक्ष नियुक्त भएका थिए । आयोगमा उनी करिब १ वर्ष १४ महिना मात्रै रहे । त्यसपछि राजीनामा दिएर उनी नेपाली कांग्रेसबाट टिकट पाएर चितवन क्षेत्र नम्बर १ बाट चुनाव लडे । तर, उक्त चुनावमा डा. पौडेल सफल हुन सकेनन् ।