नागरिक सर्वेक्षणमा ‘माई भ्वाइस काउन्ट्स’ को वास्तविक चुनावी नतिजा

कुनै पनि लोकतान्त्रिक मुलुकमा निर्वाचन केवल प्रतिनिधि छनोट गर्ने प्रक्रियामात्र होइन, यो जनमतको मापन गर्ने सबैभन्दा ठूलो उत्सव पनि हो । पछिल्लो समय बदलिँदो परिवेशसँगै प्रविधिको युगमा लोकतन्त्रको ऐना डिजिटल प्लेटफर्महरू पनि बनिसकेका छन् । त्यसबाट पनि लोकतन्त्रका आधार स्तम्भहरूलाई थप मजबुद बनाई क्रियाशील बनाउनका लागि ऊर्जासमेत मिलिरहेको छ ।

हालै सम्पन्न झापा-५ को निर्वाचनले नेपाली राजनीतिमा नयाँ आयाम थपेको छ । नेकपा एमालेका अध्यक्ष एवं पूर्वप्रधानमन्त्री भई अनेकौं पटक निर्वाचन जित्दै आएका केपी शर्मा ओली र काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर भई काम गरिसकेका रास्वपाका वरिष्ठ नेता बालेन शाहबीच चुनावी टक्कर चल्यो । तर, यस पटकको निर्वाचनमा एउटा रोचक पक्ष के देखियो भने, मतपेटिकाको नतिजा आउनुअघि नै एउटा डिजिटल प्लेटफर्मले जनमतको सही तस्बिर प्रस्तुत गरिसकेको थियो । ‘माई भ्वाइस काउन्ट्स’ (My Voice Counts) एप मार्फत जनमत मापन गरिएका अन्य विभिन्न निर्वाचन क्षेत्रहरूमा पनि यस्तै स्तरको शुद्धता देखिएको थियो । चितवन-३, ललितपुर-३, काठमाडौं-१, र काठमाडौं-३ जस्ता स्थानहरूमा एपमा रेकर्ड गरिएका मतदान प्रवृत्तिहरू आधिकारिक निर्वाचन परिणामहरूसँग धेरै हदसम्म मेल खाएका थिए ।

डिजिटल डेमोक्रेसीको लबिङ गर्दै आइरहेको ‘माई भ्वाइस काउन्ट्स’को डिजिटल मतदान र वास्तविक निर्वाचनको नतिजाबीच देखिएको असाधारण समानताले अहिले राजनीतिक वृत्तमा ठूलो चर्चा पाएको छ । निर्वाचन क्षेत्रमा खसेको कुल मत र त्यसको रुझानलाई माई भ्वाइस काउन्ट्सले कसरी पहिले नै संकलन गरेको थियो भन्ने कुरा तथ्यांकले स्पष्ट पार्छ ।

निर्वाचनपछिको निर्वाचन आयोगको आधिकारिक मत परिणाम र निर्वाचनका क्रममा उम्मेदवारहरूले प्राप्त गरेको मत माई भ्वाइस काउन्ट्स एपमा प्रयोगकर्ताहरूले दिएको मतको प्रतिशत आश्चर्यजनक रूपमा मिल्दोजुल्दो छ । यसले के देखाउँछ भने, नागरिकहरू अब डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत आफ्नो धारणा राख्न मात्र इच्छुक छैनन्, बरु ती प्लेटफर्महरू वास्तविक जनमतको विश्वसनीय आधार समेत बन्दैछन् ।

‘माई भ्वाइस काउन्ट्स’ एप भनेको के हो ?
डिजिटल लोकतन्त्रलाई थप सुदृढ गर्न र डिजिटल युगमा नागरिकहरूको अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्न, ‘माई भ्वाइस काउन्ट्स’ एउटा आधुनिक र प्रमाणित नागरिक मतदान प्लेटफर्मको रूपमा उदाएको छ । यो एउटा अनलाइन पोल (सर्वेक्षण) मात्र होइन, बरु यस्तो ठाउँ हो जहाँ प्रयोगकर्ताहरूले चलिरहेका सामाजिक, नागरिक र राजनीतिक मुद्दाहरूमा व्यवस्थित, सुरक्षित र पारदर्शी रूपमा सक्रिय सहभागिता जनाउन सक्छन् ।

प्रयोगकर्ताहरूले यस एपमा प्रवेश गरेर चलिरहेका कार्यक्रमहरू र प्रश्नहरू अन्वेषण गर्न सक्छन्, र प्लेटफर्ममा उपलब्ध कुनै पनि विषयमा मतदान गर्न सक्छन् । सहभागी भइसकेपछि, उनीहरूले प्रत्येक घटनाको तथ्यांकीय परिणामहरू हेर्न र अन्य प्रयोगकर्ताहरूले कसरी प्रतिक्रिया दिएका छन् भन्ने कुराको विस्तृत बुझाई प्राप्त गर्न सक्छन् । यसले प्लेटफर्मलाई विचारहरू संकलन गर्नमात्र होइन, जनभावनाको पहुँचयोग्य र स्पष्ट चित्र प्रस्तुत गर्न पनि मद्दत गर्दछ ।

प्लेटफर्ममा उपलब्ध तथ्यांकीय जानकारी उमेर समूह, लिंग र देशमा मात्र सीमित छ, र यो डाटा समग्र (एकीकृत) रूपमा मात्र प्रदर्शन गरिन्छ । यो सबै प्रयोगकर्ताहरूको लागि पहुँचयोग्य छ ताकि सबैले सहभागिताको समग्र चित्र हेर्न सकून् र जनसांख्यिकीय वर्गहरू अनुसार विचारहरू कसरी फरक हुन्छन् भनेर अझ राम्रोसँग बुझ्न सकून् । यहाँ ध्यान दिनुपर्ने कुरा के छ भने, कुनै पनि व्यक्तिगत पहिचान खुल्ने जानकारी सार्वजनिक वा भण्डारण गरिँदैन, जसले सहभागिता पूर्ण रूपमा गुमनाम रहन्छ भन्ने सुनिश्चित गर्दछ ।

खुला तथ्यांकीय दृश्यता र कडा गोपनीयता सुरक्षाको यो संयोजनले यस प्लेटफर्मलाई जानकारीमूलक र भरपर्दो दुवै बनाउँछ । यसले नागरिकहरूलाई आफ्ना विचारहरू व्यक्त गर्ने, व्यापक प्रवृत्तिहरू (Trends) अवलोकन गर्ने र पारदर्शिता एवं नागरिक संलग्नतालाई समर्थन गर्न डिजाइन गरिएको डिजिटल वातावरणमा सहभागी हुने अवसर प्रदान गर्दछ ।

पूर्ण गोपनीयताः यस प्लेटफर्मले गोपनीयतालाई पहिलो प्राथमिकता दिने कडा सिद्धान्त पालना गर्दछ । नाम, फोन नम्बर, इमेल ठेगाना वा पहिचान खुल्ने विवरणहरू जस्ता कुनै पनि व्यक्तिगत डाटा संकलन वा भण्डारण गरिँदैन । सबै सहभागिता पूर्ण रूपमा गुमनाम रहन्छ, जसले गर्दा प्रयोगकर्ताहरूले आफ्नो पहिचान खुल्ने डर बिना नै भोट दिन र आफ्नो विचार व्यक्त गर्न सक्छन् भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्दछ । यस्तो स्तरको गोपनीयताले व्यापक सहभागितालाई प्रोत्साहित गर्छ र नागरिकहरूलाई खुलेर र निर्धक्क रूपमा आफ्ना विचारहरू राख्न मद्दत गर्छ ।

सुरक्षित र पारदर्शीः यसले सहभागितालाई सुरक्षित र पारदर्शी बनाउँछ । नागरिकहरूले आफ्ना महत्वपूर्ण सामाजिक र राजनीतिक मुद्दाहरूमा निर्धक्क भएर राय व्यक्त गर्न सक्छन् ।

वास्तविक तथ्यांकः यसले उपलब्ध गराउने तथ्यांकहरू वास्तविक समयमा आधारित हुन्छन्, जसले समाजको तत्कालीक मनोदशा झल्काउँछ ।

माई भ्वाइस काउन्ट्सको चुनावी नतिजाको तुलनात्मक विश्लेषण
निर्वाचनको अन्तिम परिणाम र माई भ्वाइस काउन्ट्स एपले गरेको केही चुनावी परिणामको नतिजालाई तलको तालिकामा हेर्दा यिनको सटिकता स्पष्ट हुन्छ ।

निर्वाचनपछि निर्वाचन आयोगले घोषणा गरेको मत परिमाण र विजयी हुने उमेदवार नतिजा माई भ्वाइस काउन्ट्स एपमा जनताले दिएको भोट र विजयी हुने उम्मेदवारबीचको अन्तर अत्यन्त कम छ ।

माई भ्वाइस काउन्ट्स एपको प्रयोगले केही महत्ववपूर्ण कुराहरू प्रमाणित गरिदिएको छ ।

सटीक प्रतिनिधित्वः माई भ्वाइस काउन्ट्सले विजयी उम्मेदवारको सही पूर्वानुमानमात्र गरेन, बरु मतदाताको वास्तविक झुकावलाई पनि सही ढंगले प्रस्तुत ग¥यो ।

जनमतको प्रतिबिम्बः उम्मेदवारहरूको वरीयता आधिकारिक नतिजासँग हुबहु मिल्नुले यो प्लेटफर्मले ‘रियल-टाइम’ मा जनताको सेन्टिमेन्ट समात्न सफल भएको देखिन्छ ।

विश्वसनीयताः डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत गरिएको सर्वेक्षणले पनि वैज्ञानिक र सटीक नतिजा दिन सक्छ भन्ने कुरा यसले पुष्टि गरेको छ ।

डिजिटल नागरिक सहभागिताको नयाँ दिशा
यस तुलनात्मक अध्ययनले नेपालको सन्दर्भमा डिजिटल नागरिक प्लेटफर्महरूको भविष्य उज्ज्वल रहेको संकेत गर्दछ । यसका केही दूरगामी महत्वहरू यस प्रकार छन् । जनमत बुझ्न सहजः परम्परागत एक्जिट पोल वा घरदैलो सर्वेक्षणको तुलनामा डिजिटल प्लेटफर्महरू कम खर्चिलो र बढी प्रभावकारी हुन सक्छन् ।

प्रविधिको प्रयोगः युवा पुस्ताको राजनीतिमा बढ्दो चासोलाई डिजिटल प्रविधिले थप ऊर्जा प्रदान गरेको छ । प्रविधिले नागरिक सहभागितालाई सहज र पहुँचयोग्य बनाएको छ ।

पारदर्शिता र लोकतन्त्रः जब नागरिकहरूले आफ्ना विचारहरू स्वतन्त्र रूपमा राख्न पाउँछन् र त्यसको सही प्रतिविम्ब देखिन्छ, तबमात्र लोकतन्त्र बलियो हुन्छ । माई भ्वाइस काउन्ट्सजस्ता प्लेटफर्मले नागरिक र राज्यबीचको खाडल पुर्ने काम गर्छन् ।

निष्कर्ष
‘माई भ्वाइस काउन्ट्स’ र आधिकारिक निर्वाचन नतिजाबीचको निकटताले डिजिटल नागरिक प्लेटफर्महरूको शक्ति र सम्भावनालाई उजागर गरेको छ । यसले प्रविधिको माध्यमबाट सार्वजनिक भावनालाई सही समयमा संकलन गर्न सकिन्छ भन्ने दरिलो उदाहरण पेस गरेको छ । 

अन्त्यमा, जसरी नागरिकहरू प्रविधिमैत्री हुँदै गइरहेका छन्, ‘माई भ्वाइस काउन्ट्स’ जस्ता प्लेटफर्महरूले नागरिक संलग्नता र पारदर्शितालाई सुदृढ बनाउन आगामी दिनमा अझ महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने निश्चित छ । यस्ता नवीन प्रयासहरूले नागरिकको आवाजलाई सदनसम्म पु¥याउन र लोकतन्त्रलाई तल्लो तहदेखि नै मजबुत बनाउन मद्दत पु¥याउने छन् ।
०००